Το Ελληνικό Θέατρο Σκιών και το ζήτημα του σεναρίου

Ηλίας Γιαννίρης

Εισήγηση στις παράλληλες εκδηλώσεις της 8ης Έκθεσης Βιολογικών Προϊόντων, (10-13 Νοεμβρίου 2005, Εκθεσιακό Κέντρο HELEXPO Palace, Λ. Κηφισίας 39, Μαρούσι, αίθουσα Α), την Κυριακή 13 Νοεμβρίου 2005, 11:00 π.μ.

 

 «Σήμερα,ο κόσμος δεν γνωρίζει τον αληθινό Καραγκιόζη» (Καραγκιοζοπαίκτης Αθως Δανέλλης ΕΠΟΧΗ 28-11-2003)

 

Γιατί να ασχολούμαστε με το ζήτημα του σεναρίου του Θεάτρου Σκιών

1. Ο «Καραγκιόζης» διαμορφώθηκε σε  καθαρά ΕΛΛΗΝΙΚΟ  ΘΕΑΤΡΟ και καθαρά ΛΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. Επομένως, αντιπροσωπεύει έναν λαϊκό πολιτιστικό θησαυρό και το ζήτημα του σεναρίου είναι κρίσιμο, όπως και σε κάθε μορφή θεάτρου.

2. Μεγάλη ομοιότητα του Καραγκιόζη υπάρχει με τα πρόσωπα της Αρχαίας Αριστοφανικής Κωμωδίας. Ο Καραγκιόζης φαίνεται σαν ο απόγονος των δούλων των Αριστοφανικών κωμωδιών. Οπως στον Τούρκικο Καραγκιόζη, έτσι και στον Ελληνικό, τα γυναικεία πρόσωπα είναι λιγοστά, γιατί ο παίκτης που κάνει όλες τις φωνές, είναι άνδρας. Το ίδιο συμβαίνει και στο αρχαίο Ελληνικό Θέατρο, όπου οι ηθοποιοί ήταν άνδρες, που έκαναν και τους γυναικείους ρόλους. Ακόμα λόγω των σταθερών τύπων, υπάρχει μεγάλη συγγένεια και με την Commedia del Arte. Επομένως το ζήτημα του σεναρίου είναι ειδικών απαιτήσεων.

3. Ο Καραγκιόζης είναι ένα είδος θεατρικής τέχνης που μεταδίδεται με μαθητεία. Γι’ αυτό το λόγο ο ίδιος ο Σύλλογος Καραγκιοζοπαιχτών αναφέρει ότι είναι σοβαρό επαγγελματικό πρόβλημα…

 Η λάθρα είσοδος ασχέτων με την τέχνη ανθρώπων, που ενώ δεν έχουν θητεύσει σε κανένα Καραγκιοζοπαίκτη, αγοράζουν μερικές φιγούρες και παριστάνουν τους καραγκιοζοπαίκτες με αποτέλεσμα το κοινό και ιδιαίτερα τα παιδιά να σχηματίζουν λάθος εικόνα για την ταλαίπωρη και πολύπαθη αυτή λαϊκή – παραδοσιακή μας τέχνη.

Βέβαια, η άποψή μου είναι ότι σήμερα δεν φτάνει μόνο αυτό. Σήμερα, η εμπειρία, αλλά και η βαθειά γνώση του είδους αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία σεναρίων στο Θέατρο Σκιών.

4. Τα έργα που παίζει ο παραδοσιακός Καραγκιοζοπαίχτης δεν είναι γραμμένα σε κείμενο, αλλά στη μνήμη κάθε Καραγκιοζοπαίκτη, από τον καιρό που ήτανε βοηθός. Δηλαδή από στόμα σε στόμα, από Καραγκιοζοπαίκτη σε βοηθό, σαν το Δημοτικό τραγούδι, ανήκει κι αυτό στον Παραδοσιακό - λαϊκό λόγο. Σήμερα αυτός ο κύκλος έχει κλείσει, όπως έκλεισε και του Δημοτικού τραγουδιού ή ο κύκλος του ρεμπέτικου. Επομένως, δεν πρέπει να περιμένει κανείς να γραφτεί σενάριο για το Θέατρο Σκιών με τον ίδιο τρόπο που γραφόταν κάποτε.

5. Σήμερα στη Μεσόγειο μόνο στην Ελλάδα παίζεται Θέατρο Σκιών, και σε τόσο μεγάλο ακροατήριο. Επομένως, πρέπει να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία η συνέχεια του Καραγκιόζη.

 

Τα χαρακτηριστικά του Τούρκικου Θεάτρου Σκιών

Το Τούρκικο Θέατρο Σκιών απευθυνόταν σε  ενήλικες άντρες και παιζόταν σε καφενεία. Είχε έντονο σεξισμό και προστυχόλογα μεταξύ των χαρακτήρων. Βέβαια ο Karagioz, που είχε έναν τεράστιο φαλλό, αυτόν που στην Ελλάδα έγινε τεράστιο χέρι, είχε και το πρώτο χέρι στην ευστροφία και στις εξυπνάδες. Οι στιχομυθίες του Καραγκιόζη με τον φίλο του Hajijavat έβγαζαν πάντα γέλιο.

 

Ο εξελληνισμός του Καραγκιόζη

Η Εξάπλωση του Καραγκιόζη ευνοήθηκε από τις πόλεις και τις μεγάλες πληθυσμιακές συγκεντρώσεις. Πριν το σχηματισμό των σύγχρονων κρατών, οι πολυεθνικές κοινωνίες των τότε πόλεων δεν ήταν απλά η κρίσιμη μάζα για να υπάρχει κοινό, αλλά και διευκόλυναν τη μεταδοτικότητα του Θεάτρου Σκιών από πόλη σε πόλη. Όσο μετασχηματίζονταν οι πόλεις και η επιρροή τους στην ενδοχώρα τόσο και οι συνθήκες ευνοούσαν το νέο λαϊκό θέαμα. Έτσι δεν θα ήταν παράξενο αν πράγματι επιβεβαιωνόταν ότι στην Ελλάδα το Θέατρο Σκιών πρωτοπαίχτηκε στην αυλή του Αλή Πασά από κάποιον Εβραίο ονόματι Ιάκωβο, ή ότι πρωτοήρθε από την βαλκανική χερσόνησο. Έχουμε κάποιες γραπτές μαρτυρίες πως παιζότανε στην πίσω αυλή του Αλί Πασά στα Γιάννενα από καραγκιοζοπαίχτη που λεγόταν Ιάκωβος, εβραϊκής καταγωγής. Οι καραγκιοζοπαίχτες της εποχής ήταν πολύγλωσσοι, έπαιζαν στα τουρκικά, στα αρβανίτικα, εβραϊκά, ελληνικά. Ο Καραγκιόζης σιγά σιγά ταξιδεύει, φτάνει στις περιοχές της Στερεάς Ελλάδας για να καταλήξει στα τέλη του 1800 στη Πάτρα όπου θα τον γνωρίσει ο Δημήτρης Σαρδούνης, ψάλτης στις εκκλησίες των Πατρών, ο οποίος αγάπησε τον καραγκιόζη, τον πήρε στην παλιά του μορφή, τον εξευγένισε. Στα 1841 στο ΝΑΥΠΛΙΟ στην εφημερίδα της εποχής, γίνεται λόγος για τον Καραγκιόζη. Ο Γιάννης Μπράχαλης έπαιζε σε τον τούρκικο Καραγκιόζη σε συνοικιακά καφενεία στην Αθήνα και ο πατρινός Μίμαρος μελέτησε την τέχνη του Μπράχαλη. Στην Αθήνα, αναφέρεται παράσταση Καραγκιόζη στα 1852 σε συνοικία της Πλάκας. Αλλά, η Πάτρα είναι η Μητρόπολη του Καραγκιόζη στην Ελλάδα και αυτός που τον εξελλήνισε ήταν ο ψάλτης Δημήτρης Σαρδούνης ή Μίμαρος, ο οποίος και μετέτρεψε το θέαμα σε οικογενειακό θέατρο (1890).

 

Προσαρμογή των σεναρίων για μικτό Ελληνικό κοινό

Μεγάλος μάστορας και μίμος ο ... Μίμαρος, χτενίζει από τα αισχρά λόγια και άσεμνες εκφράσεις και κινήσεις τον Καραγκιόζη, και σιγά - σιγά του δίνει τη φόρμα που βλέπουμε και σήμερα. Με τον καιρό, γίνεται πια ΣΑΤΙΡΙΚΟ Θέατρο. Xρησιμοποιώντας την παλιά εξουσία (Πασά, Βεζυροπούλα, Βεζύρη, Βεληγκέκα), βάζει πρόσωπα που δεν υπήρχαν στο Τούρκικο Θέατρο Σκιών και σατιρίζει την καινούργια εξουσία. Η σάτιρα αντλεί από το χάσμα μεταξύ των λίγων πλουσίων και των πολλών φτωχών, αγροτικής προέλευσης από πολλά μέρη του νεοσύστατου κράτους, που κυριολεκτικά πεινάνε. Στο νέο αστικό περιβάλλον προσπαθούν να τα φέρουν βόλτα και οι κατεργαριές του Καραγκιόζη τους εκφράζουν. Ο Καραγκιόζης είναι ανατρεπτικός και αντιεξουσιαστής.

Συνεχιστές, βοηθοί και μαθητές του έργου του υπήρξαν ο Γ.Ρούλιας, ο Μ.Χριστοδούλου και ο Θ.Θεοδωρέλλος. Ο τελευταίος μάλιστα υπήρξε και ο δάσκαλος του Σωτήρη Σπαθάρη, πατέρα του Ευγένιου Σπαθάρη. Ο Ευγένιος,  ο αρχιτέκτονας που παράτησε τις σπουδές του για να γίνει καραγκιοζοπαίχτης, τελικά συνέβαλε στο να εδραιωθεί το θέατρο σκιών του Καραγκιόζη στην Ελλάδα.

 

Η Προσαρμογή των χαρακτήρων-Νέες φιγούρες-νέες πραγματικότητες

Ας παρακολουθήσουμε τις βασικές αλλαγές:

Ο Καραγκιόζης είχε πάντοτε τον ίδιο χαρακτήρα. Ποτέ δεν αλλαξοπίστησε, ποτέ δεν υποτάχτηκε. Μένει πάντα Έλληνας. Συστήνεται: «Καραγκιόζης Καραγκιοζόπουλος, ο γιος της μάνας μου, ο γιος του πατέρα μου, του Κυρίου δεηθώμεν και ανταλαμάν αλληλούια». Ο Μίμαρος Του βάζει κάποια ελληνικά χαραχτηριστικά, και τον κάνει οικογενειάρχη της συμφοράς. Βάζει το Κολλητήρι τον πρώτο γιο του Καραγκιόζη - αργότερα βγήκαν και οι άλλοι 2 γιοι του από τον Μανωλόπουλο (ο Μιρικόγκος και ο Κοπρίτης). Έτσι μπόρεσε το Θέατρο Σκιών να επεκταθεί και στα παιδιά και στις γυναίκες.

Ο Σταύρακας είναι ο ψευτόμαγκας, το ψευτοκουτσαβάκι, βγαλμένος από την αθηναϊκή ζωή του 1900. Στα 1905 ο Γιάννης Μώρος που ήταν χρόνια καραγκιοζοπαίχτης στον Πειραιά έπλασε τη φιγούρα του Σταύρακα και την έβγαλε στο μπερντέ σα μια μορφή ψευτοπαλληκαρά κουτσαβάκη της ταβέρνας εκείνου του καιρού, που γυρνούσε Αθήνα και Πειραιά. Το πρώτο τραγούδι του Σταύρακα ήταν:


«Στης Σύρας τις ανηφοριές μου δώσανε δύο μαχαιριές.
Δύο μαχαιριές μου δώσανε για σένα με πληγώσανε.»

Τη φιγούρα του Ομορφονιού την έβγαλε πρώτος στο πανί ο Αντώνης Παπούλιας ή Μόλλας, μαθητής του Ρούλια. Είναι ο τύπος του λιγόψυχου Αθηναίου βουτυρομπεμπέ κι όταν ο Καραγκιόζης τον φοβερίσει ή του δώσει καμιά καρπαζιά, φωνάζει τη μαμά του, ζητά βοήθεια και λιγοθυμάει.

Ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Ρούλιας έβγαλε τον μπαρμπα-Γιώργο για πρώτη φορά στο πανί ακριβώς μετά τον πόλεμο του 1897. Η εμφάνισή του έγινε με μεγάλη ευχαρίστηση δεκτή από το κοινό, γιατί ο μπαρμπα-Γιώργης, ως λεβέντης Έλληνας, έδερνε και νικούσε το βάρβαρο και ασύδοτο σωματοφύλακα των πασάδων, το Βεληγκέκα, που ήταν ο τύραννος των Ελλήνων. Υπάρχει ευθεία σύνδεση της ιστορικής μορφής του τρομερού Βεληγκέκα, στρατηγού του Αλή Πασά, με τον Βεληγκέκα του Θεάτρου Σκιών, τον σωματοφύλακα του Πασά, που δέρνει τους πάντες. Τον αληθινό Βεληγκέκα σκότωσε ο Κατσαντώνης εκατό χρόνια πριν στα Άγραφα, αυτή την ιστορικά ελεύθερη και ανυπότακτη περιοχή της Ελλάδας. Ο Μπαρμπα-Γιώργος αντιπροσωπεύει ότι πιο ελεύθερο και καθαρόαιμο ελληνικό υπήρχε τότε στην κλεφτουριά, και είναι η μόνη φιγούρα που μπορεί και δέρνει τον Βελιγκέκα. Ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Ρούλιας με τον Μπαρμπα-Γιώργο χτύπησε διάνα στην ελληνική ψυχή της τότε πόλης.

Τη φιγούρα του Νιόνιου την έπλασε ο μεγάλος Πατρινός καραγκιοζοπαίχτης Μίμαρος ή Δημήτρης Σαρδούνης. Και συνδέεται με την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα. Ο σιορ Διονύσιος ή Νιόνιος, φτωχαδάκι και ψωροευγενής, μπαίνει με τραγούδια στη σκηνή που είναι σχετικά με το αγαπημένο του Τζάντε:

«Ωραία που, ωραία που ’ναι η Ζάκυνθος, να ‘τανε πιο μεγάλη,
πόχει τα σπίτια τα ψηλά, κάτου στο περιγιάλι».

 

Ο Πεπόνιας Χαλίλ εφέντης είναι αξιωματικός, υπάλληλος του Σαραγιού. Είναι χοντρός, δειλός και παίζει το ρόλο του αστυνόμου. Τον έπλασε ο Αντώνης Παπούλιας ή Μόλλας στις συνθήκες της νέας Αθήνας. Παριστάνει το γενναίο και παρουσιάζεται στον Βεζύρη αλαφιασμένος λέγοντας:

 

«Θρίαμβος! Ναι, θρίαμβος. Νίκη, νίκη!…Βεζυράκο μου!»

 

Η φιγούρα του Εβραίου και τα τραγούδια του είναι επινόηση του Γιάννη Πρεβεζάνου. Ο Εβραίος ή Σολωμός (όχι Σολομών)Λέγεται Σολωμός Δανέλια και το τραγούδι του μέχρι σήμερα είναι το ίδιο:

 

Βίζο-βίζο-βίζο, όντε λακαβίζο  Οσπερλέμος ζα
Βίζο-βίζο-βίζο, γιουναίκα να κερδίζω. Οσπερλέμος…

Αργότερα, δημιουργήθηκε και ο Μανωλιός ο Κρητικός.

 

Ο Καραγκιοζοπαίχτης και ο Θίασος του

Στην Ελλάδα του 19ου αι., μαζί με τον "εξευρωπαϊσμό" και την "προσκόλληση στη Δύση", έχει επιβληθεί και η δυτική τέχνη. Ολόκληρη η ελληνική παράδοση χαρακτηρίζεται "ανατολική" και εξοβελίζεται. Η εκκλησία, η "καλή κοινωνία" και η οικογένεια του συγκρούονται με τον Καραγκιόζη. Το γενικότερο κλίμα των εξουσιών ήταν εχθρικό απέναντι στους καραγκιοζοπαίχτες, όπως ήταν και εχθρικό απέναντι στα λαϊκά δρώμενα της αποκριάς.

Τα κλασσικά μαντράκια, με τον κισσό και το αγιόκλημα, ήταν ο xώρος που ξεκίνησαν οι μεγαλύτεροι καραγκιοζοπαίκτες. Αυτό όμως ήταν …πολυτέλεια. Χωρίς άλλο, όλες αυτές οι δουλειές είναι φύσει αδύνατο να γίνουν την ίδια στιγμή από έναν άνθρωπο –όταν τουλάχιστον η παράσταση απαιτεί τη σύγχρονη παρουσία πολλών προσώπων στο πανί. Γι’ αυτό, ο καραγκιοζοπαίχτης χρειάζεται έναν ή περισσότερους βοηθούς, οι οποίοι κρατούν τις ακίνητες ή κινούν τις παραπανίσιες φιγούρες, παράγουν διάφορα ηχητικά «εφέ» (π.χ. το θόρυβο μιας καρπαζιάς ή τις βροντές μιας καταιγίδας, τις αλλαγές στο φωτισμό κτλ. ) και γενικά κάνουν κάθε αναγκαία δουλειά –χωρίς όμως να «παίζουν» κανένα πρόσωπο. Εξάλλου, στα χρόνια της ακμής του Καραγκιόζη, όλοι οι επαγγελματίες είχαν τους οργανοπαίχτες τους- τη μικρή ορχήστρα που έπαιζε στα διαλείμματα, στους προλόγους, αλλά και στη διάρκεια του έργου, όταν χόρευαν ή τραγουδούσαν οι χάρτινοι «ηθοποιοί» -καθώς και τον ειδικό τραγουδιστή τους…»

Η απόκτηση «μάντρας» δεν ήταν εύκολη υπόθεση και οι περισσότεροι Καραγκιοζοπαίχτες ήταν περιπλανώμενοι, με το μπουλούκι τους. Υπάρχει ευθύς παραλληλισμός με τους απτάληδες, τους περιπλανώμενους ελεύθερους τεχνίτες της Μικράς Ασίας, που συνήθως ήταν και κρυπτοχριστιανοί, ή ακόμη και με τους ασίκηδες, τους περιπλανώμενους τροβαδούρους του ισλαμικού κόσμου. Οι Καραγκιοζοπαίχτες μετέδιδαν ελευθερία και ελληνισμό. Και όλα δείχνουν ότι οι περισσότεροι θα πρέπει να είχαν κάποιας μορφής αυτοσυνείδηση για την αποστολή τους, τουλάχιστον οι  Μϊμαρος, Μόλλας, Ευγένιος Σπαθάρης, όπως προκύπτει από τη ζωή τους. Ίσως γι’ αυτό οι περισσότεροι καραγκιοζοπαίχτες μιλάνε για ένα «μικρόβιο» που τους κόλλησε. Το ίδιο συμβαίνει σήμερα και με τον καθέναν από εμάς που ασχολούμαστε με τον Καραγκιόζη.

 

Η μεταπολεμική γενιά

Η πιο γόνιμη περίοδος που ανθεί το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο Σκιών, είναι από το 1915 μέχρι το 1950 όπου στην περίοδο αυτή, δημιουργούνται τα περισσότερα έργα, απ` αυτά που παίζονται και σήμερα, και γεννιούνται οι μεγαλύτεροι καραγκιοζοπαίκτες.

η τέχνη του Καραγκιόζη πέρασε στη φάση της παρακμής της, ύστερα από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο[1].  Και η παρακμή επηρέασε πρώτα-πρώτα τις ίδιες τις σχέσεις μεταξύ των καραγκιοζοπαιχτών:

«Οι νέοι να προσέξουν τις προχειρότητες. Να μην χτυπιόνται πισώπλατα. Παλιά η επαγγελματική διάκριση στηρίζονταν στην ευγενή άμιλλα. Σήμερα είναι «ο θάνατός σου η ζωή μου». Όλα στο βωμό της δόξας και του χρήματος» λέει ο Ευγένιος Σπαθάρης.

 

Καραγκιόζης και γειτονιά

Από άκρη σε άκρη στην μεταπολεμική Ελλάδα, σε όλες τις πόλεις, για μια δεκαετία η πιτσιρικαρία το είχε για μεγάλη μαγκιά και χαρά να στήνει «μπερντέ». Όπως έγινε με την αλάνα της γειτονιάς και το ποδόσφαιρο, έτσι και έγινε με τον Καραγκιόζη. Θυμάται ο εκδότης του ΑΝΤΙ κ. Παπουτσάκης:

«Η δική μου ανάμνηση από Καραγκιόζη φυσικά είναι όταν, ήμουν πολύ μικρός, στα Χανιά που ζούσα τότε, ήταν δύο αδέλφια λίγο πιο μεγάλα από εμένα και έφτιαχναν Καραγκιόζη. Κι εκεί κοντά τους έμαθα κι εγώ να φτιάχνω φιγούρες Καραγκιόζη και φτιάξαμε κι ένα έργο, «Ο Χατζηαβάτης ΕΟΚίτης», τι σημαίνει αυτό; ΕΟΚ Εθνική Οργάνωση Κρήτης σημαίνει, ήταν η δεξιά αντιστασιακή οργάνωση στην Κρήτη και επειδή υπήρχε τότε όλη εκείνη η αντιπαλότητα του ΕΑΜ με την ΕΟΚ, φτιάξαμε κι εμείς ένα έργο «Ο Χατζηαβάτης ΕΟΚίτης» και το παίζαμε. Είχαμε φτιάξει τον μπερντέ με ένα σεντόνι που μου είχε δώσει η μάνα μου σε ένα δωμάτιο, είχαμε κόψει φιγούρες και δώσαμε αυτή την παράσταση 2-3 φορές. Μαζεύτηκαν οι πιτσιρικάδες της εποχής κλπ.» (συνέντευξη στο ράδιο "Χρόνος",  Κομοτηνή, 15.7.2004)

 

Τα εκμοντερνισμένα μεταπολεμικά σενάρια

Η αλλαγή της σχέσης με το χωριό, η απόφαση αστικοποίησης ή μετανάστευσης, και η ήττα του αντάρτικου του βουνού επέφεραν μεγάλο πλήγμα στην θεματολογία του Καραγκιόζη. Η εποχή της αθωότητας είχε περάσει ανεπιστρεπτί. Οι Καραγκιοζοπαίκτες κατέφυγαν στα παλιά κλασσικά έργα ή έγραψαν νέα σύγχρονα, δικά τους. Τα μυαλά, οι δυνατότητες και οι ορίζοντες άνοιξαν για τους νεοέλληνες. Οι μεγάλοι δεν έμοιαζαν πια με τον Νιόνιο, το Σταύρακα, τον Μπαρμπαγιώργο. Ο Μεγαλέξαντρος και ο ήρως Κατσαντώνης ή ο Καπετάν Γκρής έγιναν βαρετά και κουραστικά έργα. Οι δυνατότητες κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας της νέας εποχής άλλαξαν τις κοινωνικές αντιλήψεις.  Τα παιδιά έμειναν μόνο. Και εκεί προσανατολίστηκε  το Θέατρο Σκιών.   

 

Η ηλικιακή και θεματολογική αναπροσαρμογή του Καραγκιόζη

Τα παιδιά ταυτίζονταν πάντα με τα παιδιά του Καραγκιόζη. Πάντα τους άρεσαν οι καρπαζιές και τα λογοπαίγνια. Έτσι το ηρωϊκό και δραματικό ρεπερτόριο υποχώρησε, τα έργα μίκρυναν αφού είχαν όλο και απλούστερη πλοκή, οι «περιττές» φιγούρες χάνονταν σιγά-σιγά.

Σήμερα, οι παραστάσεις έχουν περιοριστεί σε πρωινές σκηνές της Κυριακής πρωί. Ο Καραγκιόζης έχει στραφεί στο παιδικό κοινό. Ενώ ήταν θέατρο ενηλίκων. Είναι όμως βέβαιο ότι το ενδιαφέρον των μεγάλων δεν έχει πάψει να υπάρχει.

 

Κινηματογράφος: Ο μεγάλος ανταγωνιστής του Θεάτρου.

Το πλήγμα στις σκηνές του Καραγκιόζη από τον κινηματογράφο ήταν ανεπανόρθωτο. Οι καραγκιοζοπαίχτες δεν ήταν σε θέση να εκσυγχρονίσουν τις μάντρες τους. Η νέα τεχνολογία δεν μπήκε στο μπερντέ. Ωστόσο, υπήρξαν κατά τη δεκαετία του ’80 σαφείς ενδείξεις ενός αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τον Καραγκιόζη. Αυτό φάνηκε τόσο στον κινηματογράφο και στο θέατρο όσο και στο βιβλίο.

 

Ο Καραγκιόζης στον κινηματογράφο

Ακολουθεί μια πρώτη καταγραφή των ταινιών που σχετίστηκαν με τον Καραγκιόζη:

 

Ο Καραγκιόζης στο Θέατρο

«Το θέατρο Σκιών έβαλε τα θεμέλια του Ελληνικού Θεάτρου των τελευταίων χρόνων. Μεγάλοι ηθοποιοί όπως ο Γκιωνάκης, ο Βέγγος και ο Λογοθετήδης παρουσίασαν με φιλμικό τρόπο ένα αρχέτυπο από το θέατρο Σκιών», διαπιστώνει ο Δήμος Αβδελιώδης, Καλλιτεχνικός Διευθυντής του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Βόρειου Αιγαίου στη συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στο Δήμο Χίου, στις 29/07/2004

Οι σημαντικότερες σχετικές θεατρικές παραστάσεις είναι:

Γενική εντύπωση είναι ότι το Θέατρο μπορεί να παρέχει ευκαιρίες προβολής και εκσυγχρονισμού του Θεάτρου Σκιών, γεγονός που προκαλεί αναπροσαρμογές και αυξημένες απαιτήσεις εκ μέρους των καραγκιοζοπαιχτών.

 

Τηλεόραση: παιδικά προγράμματα και Καραγκιόζης.

Γενική πεποίθηση είναι ότι ο Καραγκιόζης δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τα άλλα παιδικά προγράμματα στην τηλεόραση, τουλάχιστον με την μορφή του εύκολου σεναρίου ή με πλάκες και παιδικά αστειάκια. Ασφαλώς και θα πετύχαινε ένας Καραγκιόζης που θα είχε τη σπιρτάδα και τα χαρακτηριστικά της Λιλιπούπολης ή των Στρουμφ.

 

Ο σημερινός Καραγκιόζης

Ο κατάλογος των μέχρι σήμερα επαγγελματιών Καραγκιοζοπαιχτών έχει περί τα 300 άτομα.

Οι περισσότεροι έχουν πεθάνει. Μαζί με την αλλαγή της εποχής μοιάζει να χάθηκε η δυναμική του Καραγκιόζη και η δύναμη της έμπνευσης των καραγκιοζοπαιχτών, ώστε να συλάβουν τις νέες συνθήκες. Οι υπάρχουσες μόνιμες σκηνές (δύο ή τρεις σε όλη την Αθήνα) λειτουργούν προσωποπαγώς και μαραζώνουν μέσα στην τυποποίηση.

Ωστόσο, ο Καραγκιόζης, υπάρχει και παραϋπάρχει και το ενδιαφέρον για αυτόν είναι έντονο. Ας δούμε που:

 

Α. Σε πληθώρα από Εκδηλώσεις Δήμων, πολιτιστικών κέντρων και άλλων φορέων (ακολουθεί μικρή αναφορά: Δήμος Ψυχικού, Δερβένι, Θεσσαλονίκη, Στάφυλος Σκοπέλου, Λαμία[14], Κομοτηνή, Δήμος Λάρνακας Κύπρου[15], Γιορτές της Γης στη Βλάστη[1] ). Σε αυτές τις εκδηλώσεις οι καραγκιοζοπαίχτες ξεβαλτώνουν, ταξιδεύουν, ανανεώνονται, συντηρούν την επαφή τους με το κοινό τους και συχνά επιχειρούν σεναριακούς εμπλουτισμούς.

 

Β. Σε παραστάσεις σε αίθουσες εκδηλώσεων (π. χ. Μέγαρο Μουσικής, ΚΘΒΕ, Μύλος, Μακάρι, Μπαράκι του Βασίλη, Μπερντές, βιβλιοπωλεία). Εκεί προσκαλούνται συνήθως τα γνωστά ονόματα του χώρου, αν και υπάρχουν ευκαιρίες για παρουσία και λιγότερο γνωστών καραγκιοζοπαιχτών. Σε αυτές τις ειδικές παραστάσεις συνήθως λειτουργεί η καινοτομία, που περιλαμβάνει και το σενάριο.

 

Γ. Φεστιβάλ, συναντήσεις Καραγκιοζοπαιχτών

Αυτή είναι μια σημαντική ευκαιρία για τους καραγκιοζοπαίχτες γιατί έρχονται σε άμιλλα και επαφή με άλλες μορφές τέχνης. Μερικά παραδείγματα:

·         1ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών. Πάτρα, 5 ΙΟΥΝΙΟΥ - 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001[16]. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ διοργανώθηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον διήμερο[17]

·         2οι αγώνες Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, Δ.Ε.Π.Α.Π., Πάτρα, 2004

·         ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ 2003 AΛΣΟΣ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ 30 ΜΑΪΟΥ - 8 ΙΟΥΝΙΟΥ

·         Eβδομάδα Kαραγκιόζη, που οργάνωσε ο Mάνθος Aθηναίος στο κηποθέατρο της Aνω Nέας Σμύρνης, Σεπτέμβριος 1996

·         6o Διεθνές Φεστιβάλ Κουκλοθέατρου και Παντομίμας Κιλκίς: Καραγκιόζης (έπαιξε με δύο έργα ο Χρήστος Στανίσης) (08.10.04 - 09.10.04)

·         Φεστιβάλ Ψέματος στο Φούρνο Το ψέμα στον Πασά [θέατρο σκιών] Θέατρο Σκιών Του Αντώνη Μόλλα Άθως Δανέλλης Ο πασάς ζητά από το Χατζηαβάτη να του βρει ένα πολύ μεγάλο ψεύτη, τον οποίο θα χρησιμοποιήσει σε διπλωματικές υποθέσεις του σεραγιού. Εμφανίζεται βέβαια ο Καραγκιόζης που ξεγελά τους πάντες.  (1/4/2005)

Πολύ θετική θα ήταν η συστηματική και σταθερή ετήσια διοργάνωση φεστιβάλ θεάτρου σκιών με βραβεία σκηνικών, σεναρίου, ηθοποιίας.

 

Δ. Εκπαιδευτικά προγράμματα σε Σχολεία και Παν/μια, Παιδικά Εργαστήρια

ΜΚΟ σχετικές με το Θέατρο, Ομάδες για ψυχαγωγικές εκδηλώσεις σε σπίτια

Το Θέατρο Σκιών φαίνεται να κατέχει σημαντική θέση στην εκπαίδευση και στην ψυχαγωγία. Εκεί αναδεικνύονται νέοι καραγκιοζοπαίχτες, νέα έργα, αλλά και δίνεται ευκαιρία σε καραγκιοζοπαίχτες να διδάξουν την τέχνη τους. Περισσότερα σε επόμενη ενότητα

 

Ε. Ενδιαφέρον από το εξωτερικό

Ο Καραγκιόζης υπάρχει και σε φεστιβάλ του εξωτερικού, σε πανεπιστημιακές σχολές και σε πληθώρα εκδηλώσεων. Συχνά ορισμένοι καραγκιοζοπαίχτες καλούνται στο εξωτερικό και παίζουν σε διαφορετικό κοινό, γεγονός που διευρύνει τόσο τις οπτικές αλλά και δημιουργεί όσμωση με άλλες μορφές τέχνης.

 

Συνήθεις σεναριακές αδυναμίες

Α. Η απώλεια της ταξικότητας του Καραγκιόζη

Ήδη από την εποχή του Καραγκιόζη Αστροναύτη υποδηλώνεται μια σύγχυση στο περιεχόμενο των σεναρίων.  Ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι συχνά συμμετέχουν και γνωστοί Καραγκιοζοπαίχτες σε εκδηλώσεις όπως της Αποστολικής Διακονίας της Ελλάδας[18], ή της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας (Γκάζι Μάρτιος 2004[19]»

Β. Η αισθητική κακοποίηση (δυσαναλογίες, πρόχειρο σενάριο)

Παράδειγμα: Ο καραγκιοζοπαίχτης Βγάζει και τα τρία παιδιά του Καραγκιόζη (ΚΟΛΛΗΤΗΡΙ, ΜΠΙΡΙΚΟΚΟΣ, ΚΟΠΡΙΤΗΣ) αλλά δεν μπορεί τα τα χειριστεί στο σενάριο. Άλλο παράδειγμα: Να μπαίνουν οι φιγούρες ξεκάρφωτα, χωρίς πλοκή

Γ. Η παραμόρφωση των χαρακτήρων (παραβίαση των χαρακτήρων)

Αυτό συμβαίνει όταν ο καραγκιοζοπαίχτης προσπαθεί να βγάλει γέλιο με ατάκες της καρπαζιάς, για παιδιά. Συχνά δεν κρατάει τον χαρακτήρα του Χατζηαβάτη, του Σταύρακα και του Νιόνιου

Δ. Παραβίαση του ρόλου της μουσικής-το κασετόφωνο-τα play back

Συχνά ο καραγκιοζοπαίχτης δεν εισάγει τις φιγούρες με τη μουσική τους. Κάνει αποκλειστική χρήση του κασετοφώνου για τη μουσική κάλυψη και δεν έχει ζωντανή μουσική. Τέλος, εντελώς απαράδεκτη είναι η χρήση play-back σε παραστάσεις, οπότε ο καραγκιοζοπαίχτης κουνάει απλά τις φιγούρες.

 

Η ανάγκη μικρών συνεκτικών έργων

Η μείωση της διάρκειας των έργων του Θεάτρου Σκιών παρατηρήθηκε έντονα μεταπολεμικά. Τα έργα του Καραγκιόζη μπορούσαν να χωρούν ακόμη και σε δισκάκια 45 στροφών[20]. Η εμπειρία λέει ότι είναι δυνατό να υπάρξουν σωστά σενάρια μικρής διάρκειας της μισής ώρας και των σαράντα λεπτών. Ωστόσο, πρέπει να αποτελεί βασική επιδίωξη του καραγκιοζοπαίχτη να παίζει έργα μεγαλύτερης διάρκειας από τα σημερινά, αλλά αυτό μόνο αν το έργο είναι ενδιαφέρον για το κοινό και όχι βαρετό. 

 

Θέατρο Σκιών ή Καραγκιόζης;

Φαληρέας: Ε, όχι. Είχα ένα μαγαζί τότε στο Κολωνάκι, τα έπαιρνα και τα πούλαγα, όπως έχω κάνει και εκθέσεις φιγούρας για τον Καραγκιόζη εκεί. Εκεί που διαφέρει ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Βουλτσίδης, είναι ότι δεν προσκολλάται στις φιγούρες, προχωράει πιο μέσα και αυτό είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον. (συνέντευξη στο ράδιο "Χρόνος", 15.7.2004)

Η ανάπτυξη έργων που να είναι του Θεάτρου Σκιών πέρα από τον καθιερωμένο Καραγκιόζη είναι ένας σαφής και συγκεκριμένος κλάδος που δεν θα πρέπει να κατακρίνεται ή να απορρίπτεται. Όπως ακριβώς δεν μπορεί να ονομαστεί «ρεμπέτικο» ένα τραγούδι που γράφεται σήμερα, το ίδιο κατ’ αναλογία πρέπει να θεωρούμε ότι συμβαίνει και με ένα νέο έργο Καραγκιόζη. Αυτό δίνει σημαντικά πεδία ελευθερίας στη συγγραφή νέων σεναρίων, που ενδεχομένως να χρησιμοποιούσαν νέα εφέ, τεχνικές, μικτά θεατρικά είδη κλπ.

 

Το περιεχόμενο για σύγχρονη σεναριογραφία του Καραγκιόζη

Ο καραγκιοζοπαίχτης Άθως Δανέλλης δίνει την άποψή του για ένα σαφές περίγραμμα του σημερινού σεναρίου:

Εάν δεν είναι πολιτικοποιημένος ο Καραγκιόζης είναι άνοστος. Πρέπει ναι είναι σύγχρονος, να είναι επίκαιρος. Ο κόσμος απομακρύνθηκε από τον Καραγκιόζη και δεν ξέρει το σύγχρονο πρόσωπό του. Εάν δεν έχει να σχολιάσει τα προβλήματα της εποχής δεν είναι επίκαιρος, εάν δεν σχολιάζει την πολιτική και τα κοινωνικά προβλήματα είναι ψόφιος. Η παράδοση δεν είναι νεκρή, μουχλιάζει όμως αν δεν γίνεται αυτό. Ο Καραγκιόζης όπως λέω είναι σαν το ποτάμι, δηλαδή ενώ έχει αυστηρά συγκεκριμένες φόρμες ανανεώνεται συνεχώς και αυτό δεν είναι αρεστός στην εξουσία, γιατί είναι αντιεξουσιαστής. Πάντα θα τα βάλει με την εξουσία, θα δει δηλαδή τα στραβά και αυτά θα καυτηριάσει, αυτά θα σχολιάσει, για αυτά θα κοιτάξει να μιλήσει. Ο Καραγκιόζης είναι ο κατ΄ ουσίαν αναρχικός η πραγματική ανατροπή. Ο Καραγκιόζης χαραχτηρίζεται υπερκομματικός τα λέει σε όλους. Σαν λαϊκό θέατρο σαφώς αριστερός.

Ο Καραγκιόζης έχει μεγάλη δυναμική, είναι στοιχείο δημοκρατικό, η επανάσταση, η ανατροπή, η υπέρβαση ο σουρεαλισμός όλα τα στοιχεία αυτά που ψάχνουμε είναι ο Καραγκιόζης. Είναι αντιρεμφορμιστής είναι εκτός τόπου και χρόνου και δεν μπαίνει σε καλούπια.. (¨Αθως Δανέλλης ΕΠΟΧΗ 28-11-2003).

Παρόμοια άποψη για τη θεματολογία του Καραγκιόζη διατυπώνει και ο Ευγένιος Σπαθάρης[21].

 

Ο Καραγκιόζης στην εκπαίδευση

Η διείσδυση του Καραγκιόζη στην εκπαίδευση είναι έντονη και έχει αποδεδειγμένα παιδαγωγικά αποτελέσματα. Ωστόσο, λείπει ακόμη η αναγνώριση του και η συστηματική είσοδος του στο σχολείο, από το Υπουργείο Παιδείας. Ας καταγράψουμε μερικές περιπτώσεις Καραγκιόζη στην εκπαιδευτική διαδικασία:

·         Με το Θέατρο Σκιών ασχολείται σχεδόν το σύνολο των ΑΕΙ που έχουν παιδαγωγικά τμήματα (όπως το Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σχολή Επιστημών της Αγωγής, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Διδάσκων: Η. Καρασαββίδης).

·         Υπάρχει σημαντικό ενδιαφέρον από το εξωτερικό για το Ελληνικό Θέατρο Σκιών. Το 1969 απεσταλμένοι από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ ήρθαν και μαγνητοφώνησαν παραστάσεις του Ευάγγελος Κορφιάτης (Βάγγος) και πήραν πολλές φωτογραφίες. δημιουργώντας υλικό για έρευνα στο ομώνυμο Πανεπιστήμιο.

·         Επίσης υπάρχουν διάφοροι φορείς όπως το "Πανελλήνιο ΔΙΚΤΥΟ για το ΘΕΑΤΡΟ στην ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ" http://www.theatroedu.gr/EandT_educ_assort_GR.htm, το Ελληνικό Κέντρο Κουκλοθεάτρου, το Ινστιτούτο Παιδαγωγικού Θεάτρου Θεάματος-"ΘΕΑΤΡΟΜΑΘΕΙΑ", ενώ ειδική μουσειοσκευή προς ενοικίαση έχει το Παιδικό Μουσείο[25].

·         Βέβαια, στην εκπαιδευτική διαδικασία πρέπει να εξαρθεί η ύπαρξη, με πρωτοβουλία του Δήμου Αμαρουσίου, από το Γενάρη του 1996, στο νεοκλασικό κτίριο της πλατείας Κασταλίας του Σπαθάρειου Μουσείου Θεάτρου Σκιών. Υπάρχουν και άλλα μικρότερα τοπικά μουσεία σχετικά με τον Καραγκιόζη.

·         Σποραδικά εμφανίζονται τοπικές εκπαιδευτικές εκδηλώσεις σε διάφορες περιοχές για τον Καραγκιόζη[26]

 

Υπάρχουν σημαντικά προβλήματα με τον Καραγκιόζη και την τρέχουσα εκπαιδευτική διαδικασία που έχει επισημανθεί για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς:

«Εγκλωβισμένοι στα διαμερίσματα και στο λογοκρατικό πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας που είχε εξοβελίσει τη φαντασία και την ανάγκη τους για αμφισβήτηση και ανατρεπτικότητα, στερήθηκαν το δικαίωμα να επικοινωνήσουν και να γευτούν το λαϊκό λόγο. Έχασαν την ελευθερία τους, σπάζοντας την κοινωνική συμβατικότητα 

Αλλά και για το περιεχόμενο:

«Ωστόσο πλανιέται η σκιά του διδακτισμού που μπορεί να μεταμορφώσει τον Καραγκιόζη στις σχολικές παραστάσεις σ’ έναν άνευρο διανοούμενο, ή σ’ έναν ιεροκήρυκα ή πολιτευτή που βγάζει σχοινοτενείς λόγους επί παντός επιστητού. Τότε όμως χάνεται η μαγεία της λαϊκής τέχνης και θυμίζει τηλεοπτικό πάνελ»

Επισημαίνει ο Ευάγγελος Αυδίκος, αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 19.11.2004)

 

Η ανάγκη για θεατρική παιδεία στο Θέατρο Σκιών

Είναι αναμφισβήτητο ότι όπως λειτουργεί μέχρι σήμερα ο θεσμός της μαθητείας στο Θέατρο Σκιών, ο κάθε καραγκιοζοπαίχτης είναι φορέας μιας μακρόχρονης παράδοσης, την οποία ο ίδιος αναδημιουργεί συγχρόνως με τρόπο προφορικό. Ο Καραγκιόζης δε γράφεται, «λέγεται». Είναι τέχνη χωρίς θεωρία. Ο Σωτήρης Σπαθάρης έλεγε χαρακτηριστικά:

 

«Ούτε εγώ, ούτε κανένας καραγκιοζοπαίχτης διαβάζει. Τις παραστάσεις τις ξέρουμε απόξω, όπως οι παραμυθάδες ξέρουνε τα παραμύθια τους. Δύο παραστάσεις του ίδιου έργου μπορεί να έχουν διαφορετικά λόγια και καλαμπούρια, αλλά το νόημα μένει το ίδιο. Άσε που πώς θα παίζαμε διαβαστά την παράσταση, που όλοι οι παλιοί καραγκιοζοπαίχτες είμαστε αγράμματοι, μόλις που ξέρουμε να βάζουμε την υπογραφή μας.»

 

Επίσης είναι αναμφισβήτητο ότι σήμερα ένας αμόρφωτος καραγκιοζοπαίχτης δεν μπορεί να σταθεί.

Πάγιο αίτημα είναι η δημιουργία Εθνικής σκηνής Θεάτρου Σκιών,  για να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί η τόσο σπουδαία τέχνη του Καραγκιόζη.

"Το Κράτος είχε πάντα μια φοβία με τον Καραγκιόζη γιατί είναι ανατρεπτικός, έχει κάτι το αναρχικό", σημειώνει ο καραγκιοζοπαίχτης Άθως Δανέλλης τονίζοντας ότι το μεγάλο πρόβλημα είναι πως δεν υπάρχουν μόνιμα θέατρα που να παίζουν Καραγκιόζη. Και συνεχίζει:

 «Δεν υπάρχουν μόνιμα Θέατρα Σκιών στην Ελλάδα και πολύ λίγοι είναι εκείνοι που ασχολούνται επαγγελματικά με το αντικείμενο. Αυτό είναι αναμενόμενο καθώς καμία σχολή Θεάτρου δεν διδάσκει μαθήματα Θεάτρου Σκιών. Κάτι τέτοιο όμως είναι λυπηρό και θα έπρεπε να αλλάξει, ώστε να μη χαθεί η παράδοση του Καραγκιόζη που έχει μεγαλώσει γενεές στο παρελθόν και μπορεί να το κάνει και στο μέλλον», επισημαίνει ο κ. Δανέλλης.

 

Νέα θεματολογία, σεναριογραφία

Η αναζήτηση σύγχρονων πεδίων για τη συγγραφή νέων σεναρίων Καραγκιόζη, σε μεγάλο βαθμό είναι για οικολογικά-περιβαλλοντικά θέματα. Μια καταγραφή ακολουθεί:

  1. ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΠΑΝΟΥ ΚΑΠΕΤΑΝΙΔΗ, ΤΟ ΜΟΛΥΣΜΕΝΟ ΔΕΝΤΡΟ[27]
  2. "Ο Καραγκιόζης διαιτολόγος" σε σενάριο της δασκάλας Πέρδικας Μάκρα, παίχτηκε από το Θέατρο Σκιών "ΜΠΕΡΝΤΑΧΙΟΣ" δημοτικού σχολείου Καταρράχτη Χίου[28]

3.       «Ο Καραγκιόζης οικολόγος», Φεβρωνία Διαμαντοπούλου, Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς με αφορμή πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.

4.      Kαραγκιοζης γεωπονος και το Kολητηρι βιολογος (fame story), Κ Μυτιληναίου, Kείμενο της παρουσίασης στο 1ο Γυμνάσιο Βάρης

  1. Γιάννης Χατζής «Ο Καραγκιόζης δασοφύλακας στη Χιλιαδού»
  2. Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σχολή Επιστημών της Αγωγής, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Ακαδημαϊκό Έτος 2004-2005, Χειμερινό Εξάμηνο, Διδάσκων: Η. Καρασαββίδης Ε΄ ΟΜΑΔΑ : ΤΙΤΛΟΣ : Διοργάνωση θεατρικού με τίτλο « Ο μεταλλαγμένος Καραγκιόζης »
  3. Γιάννης Βουλτσίδης-Θράκη "ο Καραγκιόζης ολυμπιομπινελίκης", σε CD ROM στο περιοδικό ΑΝΤΙ
  4. Θωμάς Χάρμπας «Ο Καραγκιόζης για το περιβάλλον»
  5. Ιάσωνας Μελισσινός, σειρά έργων με περιβαλλοντικά προβλήματα που σχετίζονται με πουλιά, φυτά (π.χ. Ο Καραγκιόζης Ορνιθολόγος, ο Καραγκιόζης και Γύπες, Ο Καραγκιόζης και το Διαλυτήριο Πλοίων, ο Καραγκιόζης Αντικυνηγός, ο Καραγκιόζης και η αρκούδα, ο Καραγκιόζης και ο Λύκος, ο Καραγκιόζης φωτογράφος, ο Καραγκιόζης, σφουγγαράς, ο Καραγκιόζης και ο Γάιδαρος-Ύδρα, ο Καραγκιόζης βιολογικός γεωργός, ο Καραγκιόζης και το αλογάκι της Σκύρου κλπ). Άλλα θέματα του είναι για ράτσες αλόγων, για τα μεταλλαγμένα, για τα βιολογικά προϊόντα, για τα δελφίνια, για διάφορες ράτσες αλόγων (Ρόδος, ,  για το σπιτοκιρκίνεζο (Αγρίνιο). Ο Ιάσωνας Μελισσινός παίζει με σκελετό αλλά όχι με προγραμμένο σενάριο σε διάφορες κινηματικές εκδηλώσεις.
  6. Ηλίας Γιαννίρης, σειρά έργων με αφορμή διάφορες κινηματικές εκδηλώσεις ή επικαιρότητα: Ανάπτυξη στην παράγκα του Καραγκιόζη, Ο Καραγκιόζης σεισμόπληκτος, ο Καραγκιόζης στο Σχινιά, Ο Μπαρμπαγιώργος βιοκαλλιεργητής, Ο Καραγκιόζης οικολόγος, η Ολυμπιακή παράγκα, Τα τρελλά γίδια του Μπαρμπαγιώργου, Το βιολογικό ντοπάρισμα του Καραγκιόζη, Ηλιακή παράγκα. (περισσότερα στο www.asda.gr/hgianniris/karagioz)

                                                               

Επίσης, νέα έργα έχουν γραφτεί για διάφορα επίκαιρα ζητήματα, ή με αφορμή τον κύκλο του χρόνου:

  1. «Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΚΑΛΑΝΤΟΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΗΣ», ΣΕΝΑΡΙΟ:ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΚΙΑΣ)

2.       Ο Καραγκιόζης εθελοντής στους Ολυμπιακούς Αγώνες», Φεβρωνία Διαμαντοπούλου Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς.

3.       «Τα Χριστούγεννα του Καραγκιόζη», Φεβρωνία Διαμαντοπούλου, Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς.

4.      «Καραγκιόζης», Ρωξάνη Λαμπρούση, Χρύσα Κατσούγκρη, Αλεξάνδρα Τσέβη, Πόπη Μαννασάκη, Στοιχεία με αφορμή ένα πρόγραμμα Αγ. Υγείας

5.      Γιάννη Νταγιάκου,  ΣΤΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ 1896

  1. Κώστας Μακρής, 1)Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ & Ο ΜΙΝΩΤΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, 2)Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΘΕΛΕΙ ΕΙΡΗΝΗ

 

Εκτός από τα έργα που γράφονται για εκπαιδευτικούς λόγους, η θεματολογία σύγχρονων έργων του Καραγκιόζη έχει ικανοποιητικά πεδία ανάπτυξης. Σημαντική ώθηση θα έδινε η διοργάνωση ειδικών σεμιναρίων για την συγγραφή έργων του Καραγκιόζη, απευθυνόμενων σε καραγκιοζοπαίχτες.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας

 

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Βιβλία για τον Καραγκιόζη

 

Η καταγραφή που ακολουθεί δεν διεκδικεί πληρότητα. Είναι ενδεικτική για το χαρακτήρα της ελληνικής βιβλιογραφίας για τον Καραγκιόζη.

  1. Πρωτοπόροι -με τις φιλόδοξες αλλά αμέθοδες εργασίες τους, στην αρχή της δεκαετίας του 1950- στάθηκαν ο πολεοδόμος και λαογράφος Κώστας Μπίρης και ο λογοτέχνης και δημοσιογράφος Σπύρος Μελάς
  2. Αφιερωμένο στον Καραγκιόζη τεύχος του περιοδικού Θέατρο του Κώστα Νίτσου (1963)

3.       ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ (επιμέλεια) Ο Καραγκιόζης Ερμής, Αθήνα, τόμοι Α΄ και Β΄ (1971), τόμος Γ΄ (1972), σελ. 189+245+336[29] 

4.        ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΣ, Πέντε κωμωδίες και δύο ηρωικά, Ερμείας, Αθήνα 1972, σελ. 327  (Ο Μεγαλέξανδρος και το καταραμένο φίδι, Το καφενεδάκι του Καραγκιόζη, Αστραπόγιαννος και Λαμπέτης, Ο Καραγκιόζης πνευματιστής, Δολλάρια στο δρόμο, Ο καπετάν Μαυροδήμος, Το στοιχειωμένο δέντρο)

5.        ΑΠ. και ΑΡ. ΓΙΑΓΙΑΝΝΟΣ, Ι. ΔΙΓΚΛΗΣ (επιμέλεια), Ο κόσμος του Καραγκιόζη

6.       Ερμής, Αθήνα, τόμος Α΄/Φιγούρες (1976), τόμος Β΄/Σκηνικά (1977), σελ.312+252

7.        Απομνημονεύματα Σ. Σπαθάρη και η τέχνη του Καραγκιόζη, Πέργαμος, Αθήνα 1960, σελ. 227

8.       ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΥΣΤΑΚΙΔΟΥ, Το θέατρο σκιών στην Ελλάδα και στην Τουρκία

9.       Ερμής, Αθήνα 1982, σελ. 310

10.    ΘΟΔΩΡΟΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΤΑΖΗΣ, Η εισβολή του Καραγκιόζη στην Αθήνα του 1890, Στιγμή, Αθήνα 1984, σελ. 112   Η μικρή αυτή μονογραφία (πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ο Πολίτης, το 1982)

11.    ΒΑΛΤΕΡ ΠΟΥΧΝΕΡ, Οι βαλκανικές διαστάσεις του Καραγκιόζη, Στιγμή, Αθήνα 1985, σελ. 109[30]

12.   ΓΡΗΓΟΡΗΣ Μ. ΣΗΦΑΚΗΣ, Η παραδοσιακή δραματουργία του Καραγκιόζη, Στιγμή, Αθήνα 1984, σελ. 79  πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ο Πολίτης το 1976,

13.   ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΙΟΥΡΤΣΑΚΗΣ, Προφορική παράδοση και ομαδική δημιουργία
Το παράδειγμα του Καραγκιόζη
, Κέδρος, Αθήνα 1983, σελ. 319

14.    ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΙΟΥΡΤΣΑΚΗΣ, Καρναβάλι και Καραγκιόζης - Οι ρίζες και οι μεταμορφώσεις του λαϊκού γέλιου, Κέδρος, Αθήνα 1985, σελ. 575[31]

15.   Γιάννης Σολδάτος Ο Καραγκιόζης των Σπαθάρηδων: κωμωδίες και φιγούρες του Σωτήρη και Ευγένιου Σπαθάρη, Νεφέλη, Αθήνα 1979). Περιέχει συμπυκνωμένα κείμενα πέντε κωμωδιών, καθώς και σύντομες περιλήψεις άλλων οκτώ δραματικών και ηρωικών έργων.

16.   Πετρής, Γιώργος Ο καραγκιόζης , Αθήνα : Εκδόσεις Γνώση, 1986. -- 264 σ.

17.   Αρετή Μόλλα-Γιοβάνου, Ο καραγκιοζοπαίχτης ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΟΛΛΑΣ, Κέδρος, 1981, 174 σ.

18.   Μιχάλη Ιερωνυμίδη "Ο αθηναϊκός καραγκιόζης του Αντώνη Μόλλα", εκδόσεις "Χρήστου Δαρδανού" και το αρχείο "Ελληνικού Θεάτρου Σκιών"

  1. Αναγνωστόπουλος  (καθηγητής) "Θέατρο Σκιών και Εκπαίδευση", εκδ. Καστανιώτη.

20.   Δημήτρη Μόλλα - Ο Καραγκιόζης μας Ελληνικό Θέατρο Σκιών Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2002 Σελ. 392

21.   Σκούρτης, Γιώργος,  Ο Καραγκιόζης Καραγκιόζης, Εκδοση: 1/1/1983, Σελίδες: 183

22.   ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ,  ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΑΣΕΤΙΛΙΝΗΣ, Κέδρος[32]

23.   Β. Χριστόπουλος, βιογραφία του πατρινού καραγκιοζοπαίχτη Ανέστη Βακάλογλου, γνωστού με το ψευδώνυμο Ορέστης, βασισμένη σε συζητήσεις μαζί του, 1999.

  1. XATZHΣ ΓIANNHΣ, TO ΣTOIXEIO THΣ ΣAΛONIKHΣ, MAΛΛIAPHΣ-ΠAIΔEIA, ISBN: 960-239-340-0, (συγγραφέας και καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Χατζής)
  2. "Μάνθος Αθηναίος: Φιγούρες και Σκηνικά του Θεάτρου Σκιών", σε συνεργασία του Δήμου Ν. Σμύρνης και του Πάντειου Παν/μίου, Εκδόσεις Βιβλιόραμα (επιμέλεια:  Παν/κός Νίκος Κοταρίδης).
  3. Κώστας Τσίπηρας, Έλληνες Καραγκιοζοπαίχτες πίσω από τα φώτα του Μπερντέ, φωτογραφικό λεύκωμα, Κοχλίας, Αθήνα, 2002.
  4. Nτορίνα Παπαλιού, CD-ROM με τίτλο «Kαραγκιόζης, η μαγεία του Θεάτρου Σκιών» εκδόσεις «Kαστανιώτη». Ο καραγκιοζοπαίχτης Γιάννης Nταγιάκος (σύμβουλος για το CD-ROM)[33]

28.   Εφημερίδα του Πανελληνίου Σωματείου Θεάτρου Σκιών (έτος ίδρυσης 1925). σε μορφή εγγράφων του ms-word (.doc) (http://www.karagkiozis.com) τα  Τεύχος 8 (Απρίλιος 1996) Τεύχος 9 (Σεπτέμβριος 1996) Τεύχος 10 (Μάιος 1997)  Τα Νέα του Σωματείου (2004)  Τα Νέα του Σωματείου (2005)  Ένα τετράπτυχο για τα 80 χρόνια του Σωματείου (1925-2005)

  1. Περιοδικό ΝΗΜΑ, Ινστιτούτο Παιδαγωγικού Θεάτρου Θεάματος-"ΘΕΑΤΡΟΜΑΘΕΙΑ", (1) Αφιέρωμα, Ο Καραγκιόζης Σήμερα: Έλληνες Καραγκιοζοπαίκτες (1ο μέρος), τευχ. 7, σελ. 8, (2) Αφιέρωμα, Ο Καραγκιόζης Σήμερα: Έλληνες Καραγκιοζοπαίκτες (2ο μέρος), τευχ. 8, σελ. 11

30.   Λεύκωμα για την έκθεση "Ελληνικό θέατρο Σκιών: Φιγούρες από Φως και Ιστορία", άγνωστα και ανέκδοτα τεκμήρια, υλικό του Κέντρου Έρευνας και Μουσειακού Υλικού Θεάτρου Σκιών του ΕΛΙΑ, αλλά και άλλων φορέων και σύγχρονων Καραγκιοζοπαικτών. (στα πλαίσια των εκδηλώσεων για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα)

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ



[1] ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ  ΓΗΣ

Oι μικροί φίλοι του φεστιβάλ είχαν την ευκαιρία να χαρούν και να διασκεδάσουν, στις 7.30 το απόγευμα, με μια παράσταση Καραγκιόζη. «Το πανηγύρι του Καραγκιόζη» ζωντάνεψε στο πανί ο καραγκιοζοπαίχτης Χρήστος Στανίσης, μοναδικός μαθητής του Ευγένιου Σπαθάρη.

 



[1] Θόδωρος Χατζηπανταζής (διδάσκει ιστορία και θεωρία του θεάτρου στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης)

[2] Αθήνα, δεκαετία του '50. Ο Αντώνης Μπάρκας (Κώστας Καζάκος), σπουδαίος καραγκιοζοπαίχτης της εποχής του, βλέπει την τέχνη του να σβήνει. Το κοινό του παραδοσιακού θεάτρου σκιών εγκαταλείπει το θέαμα με το οποίο διασκέδαζε για έναν περίπου αιώνα, και ακολουθεί τον κινηματογράφο, που εξαπλώνεται με ταχύτητα στις πόλεις και την επαρχία. Στην αγωνιώδη του προσπάθεια να σταματήσει το χρόνο, που τρέχει πιο γρήγορα απ'αυτόν και τις χάρτινες φιγούρες του, ο Μπάρκας έρχεται σε σύγκρουση με το περιβάλλον του - τη μικρότερη αδελφή του, το βοηθό του. Ένα μικρό αγόρι καταγράφει με τα αθώα, αδηφάγα μάτια του την πτώση (ή μήπως, άνοδο;) αυτού του ασυμβίβαστου ρομαντικού ως το θάνατό του. Στη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του, ο σκηνοθέτης διαλέγει να μιλήσει για τις δικές του μνήμες, τις δικές του αγωνίες, τη δική του πάλη με την τέχνη των εικόνων, τους δικούς του ίσκιους (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Αναπαράσταση μιας ρευστής, μεταβατικής εποχής, που θυμίζει αρκετά το σήμερα - τη μάχη του κινηματογράφου με την πανταχού παρούσα τηλεόραση. Ενδιαφέρον κινηματογραφικό αποτέλεσμα, που κατορθώνει να συνδυάσει με επάρκεια, στοχασμό και συγκίνηση. Σκηνοθεσία: Λευτέρης Ξανθόπουλος  
Σενάριο: Λευτέρης Ξανθόπουλος  Λευτέρης Καπώνης  
Διεύθυνση Φωτογραφίας: Ανδρέας Σινάνος  
Μουσική: Νίκος Κυπουργός  
Μοντάζ: Κώστας Ιορδανίδης  
Σκηνικά / Κοστούμια: Ιουλία Σταυρίδου  
Ηθοποιοί: Κώστας Καζάκος  Στράτος Τζώρτζογλου  Δώρα Μασκλαβάνου  Γιώργος Νινιός  Βλάσσης Μπονάτσος  Αθηνόδωρος Προύσσαλης  
Παραγωγή: Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου  ΕΡΤ 1  
Συμπαραγωγή: Λευτέρης Ξανθόπουλος  

[3] Με αφορμή ένα παλιό θρύλο για τον Κατσαντώνη, τον ήρωα των Αγράφων όπως λέει ο καραγκιόζης και μέσα από την ζωή ενός ιδιόμορφου ηλικιωμένου ορεσίβιου, του μπάρμπα Λάμπρου, η ταινία είναι ένα ταξίδι σε μια αυθεντική ιστορία ζωής δυο προσώπων με απόσταση μερικών αιώνων μεταξύ τους.

[4] Καραγκιόζης: Δεν θα φάμε; Βέγγος: Τον νου σου στο φαΐ εσύ... Καραγκιόζης: Γιατί, εσύ δεν τρως; Βέγγος: Εγώ έχω μάθει να μην τρώω. Καραγκιόζης: Εγώ δεν θα μάθω ποτέ να μην τρώω. Διάλογος που «παίζει» στο ντοκιμαντέρ του Γιάννη Σολδάτου από τον Ευγένιο Σπαθάρη, ο οποίος έχει φτιάξει και τη φιγούρα του Θανάση Βέγγου ως σωσία του Καραγκιόζη σε μια προσπάθεια σκιαγράφησης της προσωπικότητάς του...

[5] Ο Ευγένιος Σπαθάρης θυμάται: «Σκιών καμώματα» ονομάζονταν την πρώτη φορά. Πρωταγωνιστή είχα τότε τον νέο διευθυντή του ΚΘΒΕ Νικήτα Τσακίρογλου. Όταν αντελήφθη την αξία του έργου που κλήθηκε να υποδυθεί το πίστεψε τόσο και βγήκε ένας σπουδαίος, ταλαντούχος ηθοποιός.» http://www.city231.gr/archive_2003/this_week_163.htm

[6] Σενάριο-διασκευή: Ηλίας Καρελλάς, Σκηνοθεσία: Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη, Σκηνικά-κατασκευές: Εργαστήρι Θεάτρου Σκιών, Κοστούμια: Μαρία Καρελλά, Μουσική: Πάρις Περυσινάκης, Τραγούδι: Παντελής Θαλασσινός, Στίχοι: Ηλίας Κατσούλης, Μαντινάδες: Μιχάλης Ιερωνυμίδης, Κίνηση-χορογραφία: Λέτα Αμπαζή, Φωτισμοί: Μαρία Δερμητζάκη. Παίζουν: Γιώτα Αλεξάνδρου, Παντελής Δεντάκης, Αποστόλης Θεσσαλιώτης, Πηνελόπη Μητσακάκη, Τάσος Πετιμεζάς, Ρόζα Προδρόμου.  Φιγούρες, κούκλες και ηθοποιοί «συνομιλούν» πάνω στη σκηνή του θεάτρου «Νέο Ριάλτο» Όλοι οι ήρωες ζωντανεύουν και πάνω στο μπερντέ από τα μαγικά χέρια του Ηλία Καρελλά, με τις φωνές γνωστών ηθοποιών: του Παύλου Χαϊκάλη, του Τάσου Παλαντζίδη, του Δημήτρη Πιατά, του Σπύρου Καλογήρου και της Ευαγγελίας Σαμιωτάκη. Ο Θησέας έχει ακόμα μια συντροφιά: τη φωνή του Παντελή Θαλασσινού, σύμμαχο στο περιπετειώδες ταξίδι του.

[7] Η παράσταση αυτή παρουσιάστηκε και στην Κρήτη, στην βδομάδα «Γιάννη Μαρκόπουλου» όπου τα μουσικά μέρη έπαιξε 25μελής ορχήστρα υπό την διεύθυνση του συνθέτη, ενώ στο Καυτατζόγλειο Στάδιο Θεσσαλονίκης, για πρώτη φορά παρακολουθούν παράσταση Καραγκιόζη 30.000 θεατές μαζί.

[8] Η έκθεση έχει βασιστεί κατά κύριο λόγο σε υλικό του Κέντρου Έρευνας και Μουσειακού Υλικού Θεάτρου Σκιών του ΕΛΙΑ, αλλά και σε συλλογές άλλων φορέων και σύγχρονων Καραγκιοζοπαικτών. Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν τον Καραγκιόζη και την ιστορία του μέσα από δυο ταινίες. Η πρώτη είναι περισσότερο ένα ντοκιμαντέρ με περιγραφές και διηγήσεις παλαιών και νεότερων καραγκιοζοπαιχτών, ενώ στη δεύτερη η δεύτερη μέσα από ένα πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό παρουσιάζει τους "μάστορες" του θεάτρου σκιών καθώς σπάνιες φιγούρες.

[9] ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ 

Κείμενα-Σκηνοθεσία-Χορογραφία: Μέμη Σπυράτου Μουσική 
Επιμέλεια: Λάμπρος Λιάβας - Μέμη Σπυράτου 
Πρωτότυπα τραγούδια(στίχοι-μουσική): Μέμη Σπυράτου 
Βοηθός σκηνοθέτη: Χαράλαμπος Πλουμίδης 
Ενδυματολογικό μοντάζ: Μέμη Σπυράτου 

[10] Η μουσική αυτή παράσταση ανέβηκε "κεκλεισμένων των θυρών" στο Μέγαρο Μουσικής για μέρες τον περασμένο Μάρτιο, και ήταν τόση η επιτυχία της σε όσους είχαν την τύχη να την παρακολουθήσουν (ορισμένα γυμνάσια και λύκεια της Αθήνας), ώστε αποφασίστηκε να επαναληφθεί ως κανονικό πλέον πρόγραμμα στα πλαίσια του φετινού προγράμματος της Κρατικής Ορχήστρας Ελληνικής Μουσικής (ΚΟΕΜ).

[11] "...Το Σατυρικό Δράμα συναντιέται και συγκρούεται με το Θέατρο Σκιών και τις πολλαπλές εκδοχές του, σε μια υπόγεια, μυστική και συνωμοτική συνομιλία. Γιατί ένας λαϊκός ήρωας όπως είναι ο Καραγκιόζης, δίπλα στο Σωκράτη, στοχαστή φιλόσοφο υψίστης εμβέλειας για την παγκόσμια σκέψη; Η βασική ύφανση της παράστασης είναι σαν Σατυρικό Δράμα με στοιχεία αυτοαναίρεσης πάνω στην οποία ακουμπάνε αυτά τα θραύσματα μνήμης και ψυχώνονται σε χαρακτήρες σαν να συντελείται μία μαγγανεία από ψυχωμένα φάσματα. Όπως ο Σωκράτης, έτσι κι ο Καραγκιόζης, είναι διαχρονική μορφή και προσωπικότητά του είναι εύκολα αναγνωρίσιμη απ'όλες τις φυλές, τις κοινωνικές τάξεις, τις ηλικίες. Εκφράζει τη χαρά και τον πόνο της ανθρώπινης ύπαρξης και συχνά αυτοδιακωμωδείται και αυτοσαρκάζεται ως την απόλυτη αναίρεση. Η μορφή του αποτελεί πρότυπο επινοητικότητας και μέσα από τις αντιφάσεις της συμπεριφοράς του, αφήνει στο θεατή τη γλυκόπικρη αίσθηση της σάτιρας του εαυτού του..." Μέμη Σπυράτου

Κείμενα-Σκηνοθεσία: Μέμη Σπυράτου
Δραματουργική επεξεργασία: Κωστής Κολώτας
Μουσική: Μιχάλης Χριστοδουλίδης
Σκηνικά-Κοστούμια: Μπιάνκα Νικολαρέιζη
Φωτισμοί: Πασχάλης Σάφαρης
Χορογραφία: Μαρουσώ Καραλέκα
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιάννης Παπαγιάννης
Βοηθός σκηνογράφου: Κωνσταντίνος Μπακόλας
Συνεργάτης σκηνοθέτης: Γιώργος Βούρος
Διανομή
Εκδοχή ΣΩΚΡΑΤΗ: Λάμπρος Τσάγκας, Εκδοχή ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ: Ηλίας Κουντής, ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΟΠΑΙΚΤΗΣ: Ιάσων Μελισσηνός (και 3 βοηθοί του μπερντέ) και άλλοι.

[12] Απόστολος Δοξιάδης - συγγραφέας και σκηνοθέτης του έργου για το Θέατρο Σκιών «Η τραγική ιστορία του Τζάκσον Πόλοκ, αφηρημένου εξπρεσιονιστή» Πίσω από τον μπερντέ  το φτωχό ξύλινο σπιτάκι στο Γουαϊόμινγκ του Τέξας μοιάζει τρομερά με την καλύβα του Καραγκιόζη  και το παιδάκι που χοροπηδάει και κουνάει το μακρύ χεράκι του, ο Τζάκσον - Πολ Πόλοκ μοιάζει πολύ με το φτωχό Κολλητήρι. Όμως, μιλά, αντιμιλά και τραγουδά εις άψογον αγγλικήν με τεξανική προφορά, στη διεθνή παρουσίαση που ετοίμασε ο, που θα παιχθεί για τρεις μόνον ημέρες, την Τρίτη, την Τετάρτη και την Πέμπτη, στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη της οδού Αγαθοδαίμονος 37 (κάθετος Πειραιώς τηλ. 3608.278) με την υποστήριξη του Ιδρύματος Κωστοπούλου και επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Κατερίνας Κοσκινά. μουσική και τραγούδια  του Δημήτρη Παπαδημητρίου Πίσω από τον μπερντέ, ένας νέος καραγκιοζοπαίχτης, ο Γιάννης Νταγιάκος, κινεί μαζί με τους συνεργάτες του δεκάδες φιγούρες  τη μαμά και τον μπαμπά του Τζάκσον Πόλοκ, τους δασκάλους, τη διάσημη γκαλερίστα Πέγκι Γκουγκενχάιμ, αλλά και τ' άλλα στοιχεία του έργου: τον δράκο, τις μορφές των «αγγέλων», έργα παλιών μεγάλων μαέστρων της ζωγραφικής των Τζιότο, Φρα Αντζέλικο, Μιχαήλ Αγγέλου που μετεωρίζονται μπροστά στα έκπληκτα μάτια του μικρού Πόλοκ, ώσπου τον ακούμε να λέει: «Θέλω να γίνω ένας παλιός μεγάλος μαέστρος της ζωγραφικής». 28 Ιανουαρίου 1999: Παρασκευή Κατημερτζή – Τα Νέα

[13] «Το Θέατρο κούκλας είναι η τρίτη χρονιά που θα περάσει από τις "Φωνές"», λέει η Μαριάννα Λύρα στα «ΝΕΑ». «Και έχει ήδη το κοινό του - αν και είναι ένα είδος τέχνης που θα έπρεπε να είναι ευρύτερα γνωστό. Βλέπεις ολοκληρωμένους καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν φωνή, κίνηση, εκφράσεις... Το κοινό, νέοι άνθρωποι συνήθως, είναι αφοσιωμένο». Συγκεκριμένα, θα δούμε: 3/2 τον Δημήτρη Αβούρη, 4/2 την Ανθή Θάνου, 5/2 τη Μάνια Μαράτου, 6/2 την Αγνή Στρουμπούλη, 7/2 τη Λιλή Λαμπρέλη, 8/2 τη Μαριάννα Κορομηλά και την Κυριακή 9/2 η Σάσα Βούλγαρη θα κλείσει το αφιέρωμα με «Παραμύθια του νερού». Το Θέατρο κούκλας ξεκινάει απόψε με την Ιφιγένεια Βαρδουλάκη και την Κατερίνα Σταυροπούλου και θα ακολουθήσουν οι Ηλίας Καρελάς (Θέατρο Σκιών), Αρετή Αντωνάτου, Παύλος Καββαδίας, Αγγελική Ζαχαρία, Χρυσούλα Αλεξίου και Μαριέττα Γαρυφάλλου (Θέατρο χεριών), το Θέατρο μαριονέτας Baruti και το Τσίρκο Leleta (παράσταση τσίρκου από κούκλες μετά μουσικής). μουσική σκηνή «Φωνές» (Αρτέμωνος 9, Νέος Κόσμος, τηλ. 210-9270.628). ΤΑ ΝΕΑ , 28/01/2003

[14] Λαμία: Ολοκληρώθηκαν οι εκδηλώσεις στο πλαίσιο της 2ης Γιορτής Εθνοτήτων και Πολιτισμού. Όπου έπαιξε ο γνωστός καραγκιοζοπαίχτης Μιχάλης Χατζάκης
«Στην αρχή, μας αντιμετώπισαν δειλά και με καχυποψία. Μέσα σε έναν χρόνο τα πάντα άλλαξαν και ελπίζουμε ότι η επόμενη συνάντησή μας θα είναι πιο διαφορετική», λέει η Βάσω Υφαντή που μαζί με μια ομάδα νέων ανθρώπων μετέχουν στο Διαπολιτισμικό Ρεύμα Ισότητας και Συνεργασίας  ΙΣΟΝ που είναι ο σύλλογος που εμπνεύστηκε και οργάνωσε το Φεστιβάλ Εθνοτήτων. (12.6.2005)    Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων

[15] ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2005. Για τέταρτη συνεχή χρονιά, ο Δήμος Λάρνακας υποδέχεται τη γιορτή του Κατακλυσμού. Στη φετινή διοργάνωση περιλαμβάνεται ένας μικρός διαγωνισμός Ελλήνων και Κυπρίων καραγκιοζοπαικτών που υπόσχονται "γέλια μέχρι δακρύων", με γνωστά ονόματα καταξιωμένων καραγκιοζοπαικτών, όπως ο Πρόεδρος του Πανελληνίου Σωματείου, ο Γραμματέας, καθώς και καραγκιοζοπαίκτες από την Αθήνα, την Πάτρα και τη Θεσσαλονίκη και ο Ιάσων Μελισσινός με τη σύζυγο του. Μεταξύ των Κυπρίων, ο παραδοσιακός καραγκιοζοπαίχτης Γιώργος Ιδαλίας, γιος του αείμνηστου Ιδαλία, που για 25 συνεχή χρόνια δίνει το παρών του στο Δήμο Λάρνακας, ο Τάκης Χ" Ττοφής, γιος του παλιού καραγκιοζοπαίχτη Γιώργου Λαουτάρη και η Λένα Σπανού. Ετσι, εκεί που κάποιοι πίστεψαν ότι ο καραγκιόζης έχει ξεπεραστεί από την εποχή και θα αφεθεί στη μοίρα του να σβήσει και να ξεχαστεί, η νέα γενιά καραγκιοζοπαικτών καταφέρνει να δώσει δεύτερη πνοή στο λαϊκό θέατρο σκιών και μάλιστα να το μεταλαμπαδεύσει στην επόμενη γενιά, ενώ παράλληλα το παρουσιάζει και σε ένα καινούργιο κοινό. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 18/6 Λένα Σπανού "Ο Καραγκιόζης Γραμματικός", 19/6 Ιάσων Μελισσινός "Ο Καραγκιόζης Σφογγαράς" 20/6 Γεώργιος Ιδαλίας "Ο Καραγκιόζης Μάγος" 21/6 Τάκης Χ΄΄Ττοφής "Τα αινίγματα της Βεζυροπούλας". Επίσης, θα υπάρχει έκθεση και πώληση φιγούρων. Ωρα έναρξης: 8 μ.μ.

[16] Θεατρική παράσταση του Ευγένιου Σπαθάρη «ΣΚΙΩΝ ΚΑΜΩΜΑΤΑ» με τον ΤΑΚΗ ΒΑΜΒΑΚΙΔΗ, Παράσταση του ΓΙΑΝΝΑΡΟΥ «Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΒΡΥΚΟΛΑΚΑΣ» , Παράσταση της Θεατρικής Ομάδας Κίνας TANGSHAN SHADOW THEATRE PLAY, Παράσταση του ΚΩΣΤΑ ΜΑΚΡH «Ο ΜΠΑΡΜΠΑΓΙΩΡΓΟΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ» του Νίκου Μουρελάτου,

Παράσταση του ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΔΑΛΙΑ από την Κύπρο «Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΔΙΑΡΡΗΚΤΗΣ» , Παράσταση της θεατρικής ομάδας Ισραήλ YECHIEL NAHARI MUSEUM OF FAR EASTERN ART «APARTMENT TO LET», Παράσταση από την Θεατρική Ομάδα Ινδονησίας SENAWANGI «DEWA RUCI» , Παραστάσεις του ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ ΛΕΝΑΣ ΣΠΑΝΟΥ από την Κύπρο «Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ» «Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΜΑΕΣΤΡΟΣ», Παράσταση της θεατρικής Ομάδας Τουρκίας USKUDAR KARAGOZ THEATRE - ALPAY EKLER
«KARAGOZ BRIDE», Παράσταση της Θεατρικής Ομάδας από τις Φιλιππίνες
ANINO SHADOW PLAY COLLECTIVE «IBALON», ΘΕΑΤΡΟ ΣΦΕΝΔΟΝΗ
«ΛΙΓΑ ΑΠ' ΟΛΑ» του Αντώνη Μόλλα Με την ΑΝΝΑ ΚΟΚΚΙΝΟΥ

[17] ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑΣ "Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ ΑΠΟ ΤΟΝ 20o ΣΤΟΝ 21o ΑΙΩΝΑ", (9 & 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001), Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων», Πάτρα, 1η ημέρα εργασιών

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ Βάλτερ Πούχνερ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, Θέμα: «Η Ιστορία του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών»

Μιχάλης Μερακλής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Λαογράφος, Θέμα: «Το κοινό του Καραγκιόζη»

Μιχάλης Ιερωνυμίδης Καθηγητής Γραφίστας Ερευνητής του Θεάτρου Σκιών, Θέμα: «Τα εικαστικά του Καραγκιόζη»   

Λάμπρος Λιάβας Διευθυντής του Μουσείου Λαϊκών Οργάνων, Θέμα: «Η μουσική του Καραγκιόζη»

'Αθως Δανέλλης Αντιπρόεδρος του Πανελλήνιου Σωματίου Θεάτρου Σκιών, Θέμα: «Ο Καραγκιόζης στον 21ο αιώνα από την πλευρά των δημιουργών»

Γιάννης Χατζής Θεωρητικός Θεάτρου Σκιών Καραγκιοζοπαίχτης, Θέμα: «Τα θρησκευτικά έργα του Καραγκιόζη από τον 20 ο στον 21ο αιώνα»

Κανέλλος Κανελλόπουλος Διευθυντής του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος (Π.Λ.Ι.), Θέμα: «Η δραστηριότητα του Π.Λ.Ι.»   

Μένια Σπαθάρη Διευθύντρια του Σπαθάρειου Μουσείου Θεάτρου Σκιών, Θέμα: «Βάσεις και προοπτικές ενός Μουσείου στον 21ο αιώνα»

[18] Δευτέρα 7 Μαρτίου 2005, 7 μ.μ. ~ Θέατρο Ακροπόλ Τιμητική εκδήλωση για τους δημιουργούς της κλασσικής σειράς παιδικών βιβλίων "Παιδικοί Ορίζοντες" των εκδόσεων της Αποστολικής Διακονίας πραγματοποιήθηκε στο Θέατρο Ακροπόλ στις 7 Μαρτίου 2005 και ώρα 7 μ.μ.. Στο Α΄ μέρος της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν σε ενιαίο μουσικοθεατρικό δρώμενο με τον τίτλο «Μια φορά κι έναν καιρό...» αποσπάσματα από τα βιβλία της σειράς "Παιδικοί Ορίζοντες" της Αποστολικής Διακονίας («Ο Αλέξης με το ξύλινο άλογο», «Το δαχτυλίδι του αυτοκράτορα», «Το τέλος ενός θρύλου», «Ο αντριωμένος», «Η Μαργαρίτα το μπλε και το άσπρο», «Γοργόνες και σταυραετοί», «Να σας πω μια ιστορία»). Το θεατρικό δρώμενο και η θεατροποίηση κειμένων είναι του Τάκη Χρυσούλη, η σκηνοθεσία του Αλκη Ζερβού, και η μουσική που έχει γραφτεί ειδικά για τη σειρά αυτή είναι του Γιώργου Βούκανου. Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Άννα Καλουτά, Γιάννης Βογιατζής, Μελίνα Παπανέστωρος, Αλίκη Κατσαβού, Αλκης Ζερβός, Γιώργος Βούτος, Τζανουκάκη Μαρία και ο καραγκιοζοπαίχτης Ευγένιος Σπαθάρης. Συμμετέχουν η Πρότυπη Ορχήστρα Δωματίου Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Γεώργιου Αραβίδη και οι Παιδικές Χορωδίες: Ελληνογαλλικής Σχολής Αγ.Ιωσήφ και Εκπαιδευτηρίων Μάνεση. Στο Β΄μέρος της εκδήλωσης τιμήθηκαν με τον Σταυρό της Αποστολικής Διακονίας, από τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Χριστόδουλο, για το πολιτιστικό τους έργο και για τη συμμετοχή τους στη σειρά οι συγγραφείς Γαλάτεια Γρηγοριάδου Σουρέλη, Αγγελική Νικολοπούλου, Νίκος Αρβανίτης, Ζωή Κανάβα, Κασσιανή Πανουτσοπούλου, ο θεατρικός συγγραφέας Τάκης Χρυσούλης, ο καραγκιοζοπαίχτης Ευγένιος Σπαθάρης, οι τραγουδιστές Χρόνης Αϊδονίδης, Γιάννης Βογιατζής, η ηθοποιός Αννα Καλουτά, καθώς και το Ινστιτούτο Παιδαγωγικού Θεάτρου Θεάματος «Θεατρομάθεια».

[19] Την ικανοποίηση του για τη διοργάνωση της έκθεσης εξέφρασε ο Ευγένιος Σπαθάρης ανακοινώνοντας παράλληλα τη δημιουργία του «Καραγκιόζη-Ολυμπιονίκη καθώς "ο λαϊκός ήρωας παρακολουθεί τα γεγονότα και συμμετέχει ως πρωτοπόρος". Για την ίδια εκδήλωση στην Πάτρα (31.8.04) την σκηνοθεσία αλλά και όλη την καλλιτεχνική επιμέλεια της παράστασης, έχει αναλάβει ο Πατρινός καραγκιοζοπαίχτης, Κώστας Μακρής.

[20] ο καραγκιοζοπαίκτης Σταμάτης Γενεράλης, γνωστός ως «Στάμος» υπήρξε από τους πρώτους που ηχογράφησε στην Eλλάδα, δίσκο με θέμα τον Kαραγκιόζη, με περιεχόμενο πολιτική σάτιρα και τίτλο «Ο Kαραγκιόζης πρωθυπουργός» (1963). Aκολούθησαν οι ηχογραφήσεις του «Kαραγκιόζη μπαρμπέρη», του «Kαραγκιόζη στο λούνα-παρκ» και του «Kαραγκιόζη υπηρέτη».

[21] «Ο Καραγκιόζης διδάσκει πολλά πράγματα. Πώς να προσέξουμε τη ζωή μας. Ποιος είναι ο σκοπός που ζούμε σήμερα. Τι θέλουμε και τι ζητάμε από τη ζωή και πάρα πολλά άλλα πράγματα. Ο Καραγκιόζης με λίγα λόγια μέσα από τις ιστορίες του μας λέει: "Ξύπνα λαέ". Ο Καραγκιόζης ξυπνάει το λαό με τ' αστεία του, με την παλικαριά, με την ιστορία του, με τις σοφίες του. Είναι ένας λαϊκός ήρωας που αντιπροσωπεύει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του απλού ανθρώπου.»

[22] Ο Καραγκιόζης εθελοντής στους Ολυμπιακούς Αγώνες», Φεβρωνία Διαμαντοπούλου, Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς.

«Ο Καραγκιόζης οικολόγος», Φεβρωνία Διαμαντοπούλου, Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς με αφορμή πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.

«Τα Χριστούγεννα του Καραγκιόζη» Φεβρωνία Διαμαντοπούλου, Το κείμενο από παράσταση μαθητών 9ου Γυμνασίου Καλαμαριάς.

«Καραγκιόζης» Ρωξάνη Λαμπρούση, Χρύσα Κατσούγκρη, Αλεξάνδρα Τσέβη, Πόπη Μαννασάκη, Στοιχεία με αφορμή ένα πρόγραμμα Αγ. Υγείας

O Kαραγκιοζης γεωπονος και το Kολητηρι βιολογος (fame story), Κ Μυτιληναίου, Kείμενο της παρουσίασης στο 1ο Γυμνάσιο Βάρης http://www.theatroedu.gr/EandT_educ_assort_GR.htm

[23] 17/11/2004 Διημερίδα για τη Λαϊκή Παράδοση: να επιστρέψει ο Καραγκιόζης στα σχολεία Τε. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι διήμερες εκδηλώσεις με θέμα: "Σχολείο και Λαϊκή Παράδοση"που συνδιοργάνωσαν οι  Σχολικοί Σύμβουλοι Δημοτικής Εκπαίδευσης, Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής και ο Υπεύθυνος Πολιτιστικών θεμάτων της Δ/νσης Α/θμιας Εκπαίδευσης Χίου.
Χθες βράδυ στο ΟΜΗΡΕΙΟ πραγματοποιήθηκε επιμορφωτικό σεμινάριο με θέμα: "Διαθεματικότητα και Λαϊκή Παράδοση" με τον καθηγητή κ. Βασίλη Αναγνωστόπουλο. Ενώ τη Δευτέρα στο βιβλιοπωλείο Πάπυρος -που υποστήριξε τις εκδηλώσεις- έγινε παράσταση Καραγκιόζη από το Θέατρο Σκιών "ΜΠΕΡΝΤΑΧΙΟΣ" με τους δασκάλους Αντώνη Γκιούλη, Σταύρο Σπυράκη, Γιώργο Γαρρή και Βασίλη Στούπο στο έργο: "Ο Καραγκιόζης διαιτολόγος" σε σενάριο της δασκάλας Πέρδικας Μάκρα και παρουσίαση του βιβλίου "Θέατρο Σκιών και Εκπαίδευση", εκδ. Καστανιώτη, από το συγγραφέα καθηγητή κ. Αναγνωστόπουλο.

27/12/2003 Επίκαιρο λόγω των εορτών είναι το έργο "ο Καραγκιόζης διαιτολόγος" που στη 1.00 μ.μ. σήμερα Σάββατο θα παρουσιαστεί στο βιβλιοπωλείο ΠΑΠΥΡΟΣ. Το έργο παίχτηκε από τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Καταρράκτη στα πλαίσια του προγράμματος Αγωγής Υγείας, τη σχολική χρονιά 2002-2003. Παίζουν οι δάσκαλοι Αντώνης Γκιούλης, Σταύρος Σπυράκης και Γιώργος Γαρρής σε σενάριο Πέρδικας Μάκρα.

[24] ΧΑΡΤΟΘΕΑΤΡΟ από τον Μπάμπη Κοιλιάρη. Το Χαρτοθέατρο είναι μια εναλλακτική απόδοση το Ελληνικού Καραγκιόζη με φιγούρες ζωγραφισμένες σε χαρτόνι. Δεν υπάρχει μπερντές και ο φωτισμός της σκηνής που κατά τα άλλα μοιάζει με αυτή του κουκλοθέατρου γίνεται από έξω, χρησιμοποιώντας κοινούς προβολείς. Οι φιγούρες κινούνται με ξυλάκια όπως στο θέατρο σκιών αλλά είναι αδιαφανείς και ζωγραφισμένες από τις δύο πλευρές . Οι καραγκιοζοπαίχτες φοράμε μαύρα ρούχα και γάντια για να μην ενοχλούν αισθητικά το αποτέλεσμα του έργου. Το παίξιμο για κάθε φιγούρα μπορεί να γίνει εμπρός ή και πίσω από τα σκηνικά ανάλογα με την πλοκή του έργου. Τα σκηνικά μπορεί να είναι δισδιάστατα ή και τρισδιάστατα και τοποθετούνται 20 εκατοστά εσωτερικά της σκηνής. Ο σκοπός του ΧΑΡΤΟΘΕΑΤΡΟΥ είναι κυρίως εκπαιδευτικός για να μπορούν οι θεατές να παρακολουθούν τις κινήσεις που γίνονται πίσω από την σκηνή και εν τέλει να δοκιμαστεί και ένας άλλος τρόπος παιξίματος. Το Χαρτοθέατρο ιδρύθηκε από μια ομάδα παιδιών του τμήματος παιδικής ζωγραφικής του Πολιτιστικού συλλόγου "Γεώργιος Βούρος" της Χίου τον Απρίλη του 2003, με δάσκαλο τον Μπάμπη Κοιλιάρη που ήταν και ο εμπνευστής του. Δόθηκαν αρκετές παραστάσεις με μεγάλη επιτυχία, εντός και εκτός τού συλλόγου καθ όλη την διάρκεια του Καλοκαιριού με το έργο "Ο Καραγκιόζης προφέσορας" που γράφτηκε από το Μπάμπη Κοιλιάρη και είναι βασισμένο σε παλιά κλασικά έργα του Καραγκιόζη με κάποιες σύγχρονες προσθήκες.

[25] Η Μουσειοσκευή "Ο Καραγκιόζης", αρχική μελέτη: 1999, ( για παιδιά 4-8 χρόνων). Η μουσειοσκευή "Ο Καραγκιόζης" έχει σχεδιαστεί για να δώσει τη δυνατότητα στα παιδιά να γνωρίσουν το θέατρο σκιών ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας των λαών. Οι θεματικές ενότητες που αναπτύσσονται μέσα από τη μουσειοσκευή είναι:
* Γνωριμία με την έννοια της σκιάς και το είδος Θέατρο Σκιών.
* Γνωριμία με τις φιγούρες του ελληνικού θεάτρου σκιών.
* Γνωριμία με τις φιγούρες θεάτρου σκιών άλλων λαών.
* Ο καραγκιοζοπαίχτης.
* Η μουσική του ελληνικού θεάτρου σκιών.
* Δημιουργική έκφραση των παιδιών.

[26] ΚΡΗΤΗ 2005 - ΓΗ και ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, της Αναπτυξιακής Νομού Χανίων ΑΕ Παρασκευή 9, Σάββατο 10 και Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2005, στο Μεσογειακό Αναπτυξιακό Κέντρο στην Αγιά Χανίων. Για τους «μικρότερους» επισκέπτες ο καραγκιοζοπαίχτης Νίκος Μπλαζάκης ξεκινά ένα μάθημα κατασκευής φιγούρας καραγκιόζη.

[27] Μεταφορά από το κλασσικό έργο του Θεάτρου Σκιών "Το Μαγικό Δεντρί"
Το έργο έχει έντονο οικολογικό περιεχόμενο, και συνοδεύεται αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις από οπτικοακουστικό θέαμα (σλάϊντς με σενάριο), επενδυμένο με μουσική και τίτλο "ΣΩΣΤΕ ΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ", διάρκειας 15 λεπτών, που αφού ενημερώσει τον θεατή για την αξία της αγάπης προς την φύση και το περιβάλλον, τον παροτρύνει να βοηθήσει στην ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ.

[28] Το πρώτο βραβείο σεναρίου έλαβε «Ο Καραγκιόζης διαιτολόγος» στο 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών που έγινε το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Πάτρα. Το σενάριο έγραψε η δασκάλα Πέρδικα Μάκρα και στην ομάδα που το παρουσίασε στο Φεστιβάλ συμμετείχαν οι Αντώνης Γκιούλης, Βασίλης Στούπος και Σταύρος Σπυράκης. Το συγκεκριμένο θέατρο σκιών, όπως είπε στο Ράδιο – ΑΛΗΘΕΙΑ ο Αντ. Γκιούλης,  ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας που είχε με το σχολείο του Καταρράκτη, στο πλαίσιο προγράμματος Αγωγής Υγείας.

o  [29] Ο Α΄ τόμος περιέχει πέντε κωμωδίες που αποδίδονται στους γνωστούς καραγκιοζοπαίχτες Αντώνη Μόλλα (Το χάνι του Μπαρμπαγιώργου, Ο Καραγκιόζης μάντης), Μάρκο Ξάνθο (Ο γάμος του Μπαρμπαγιώργου και ο Καραγκιόζης νύφη, Ο Καραγκιόζης πλοίαρχος) και Κώστα Μάνο (Ο Καραγκιόζης φαρμακοποιός). Ο Β΄ τόμος περιέχει τρία επιπλέον έργα του Ξάνθου (Η μεταμόρφωσις του Καραγκιόζη, Τα επτά θηρία και Ο Αθανάσιος Διάκος) και δύο του Μόλλα (Εις τον πύργον των φαντασμάτων και Λίγο απ΄ όλα). Τέλος, ο Γ΄ τόμος είναι αφιερωμένος στα ηρωικά δράματα του λαϊκού μπερντέ, με τον Κατσαντώνη του Μόλλα και τον Καπετάν Γκρη του Ξάνθου.

[30] γνωστός αυστριακής καταγωγής καθηγητής του Πανεπιστημίου της Αθήνας (είχε εγκαινιάσει την επιστημονική του σταδιοδρομία με διδακτορική διατριβή για το ελληνικό θέατρο σκιών) Walter Puchner : «Το Νεοελληνικό Θέατρο Σκιών», Μόναχο 1975 (στα γερμανικά)

[31] Σε παράρτημα δημοσιεύονται βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία για τον Μπαχτίν. Επίσης, ένα απόσπασμα από την κωμωδία Ο Καραγκιόζης ψαράς και ακέραιο το έργο Ο Καραγκιόζης μαμή, όπως πρωτοεμφανίστηκαν σε φυλλάδια του Μεσοπολέμου.

o  [32] Μυθιστορηματική βιογραφία πατρινού καραγκιοζοπαίχτη που αναμείχθηκε σε «τρομοκρατικές επιθέσεις» στα τέλη του 19ου αιώνα. Υποπτος για συμμετοχή σε τρομοκρατική ενέργεια βρέθηκε και ο Δημήτριος Σαρδούνης, γνωστός στο πανελλήνιο της εποχής ως ο Μίμαρος ο καραγκιοζοπαίχτης. Εκείνους τους καιρούς οι αναρχικοί τρομοκράτες δεν ανεφύοντο στην Αθήνα αλλά στην πρωτεύουσα της Αχαΐας, αφού εκεί τότε η ισχύς του πλούτου εμφανιζόταν κατισχύουσα πάσης δικαιοσύνης. Τον καιρό της σταφιδικής κρίσης, με μάχαιρα εφόνευσε ο σανδαλοποιός Δημήτριος Μάτσαλης τον τραπεζίτη Διονύσιο Φραγκόπουλο, τραυματίζοντας σοβαρά τον μεγαλέμπορο Ανδρέα Κόλλα, στο κέντρο της πόλης, μια και ανέκαθεν οι αναρχικοί τάσσονταν υπέρ της ατομικής βίας για την επιβολή των ιδεών τους. Και βεβαίως, σταθερά διά μέσου των δεκαετιών, οι σοσιαλιστικές ομάδες, όλων των αποχρώσεων, καταδίκαζαν τις πράξεις τους. Κοινή και μη εξαιρετέα η αναρχόφρονη κίνηση των Πατρών οιστρηλατείτο από τα κοινωνικά κηρύγματα εσχατολογικής πνοής - και λόγω εποχής, παραμονές του 1900 - ιδεολόγων που ετύγχαναν καθηγητές Θεολογίας ή και διδάκτορες Φιλοσοφίας, όπως ο Ιωάννης Αρνέλλος και ο Αθανάσιος Χριστογιαννόπουλος. Ο Τύπος της εποχής περιέγραψε μετά γλαφυρότητας τα γεγονότα. Σ' εμάς που δεν είμαστε ιστορικοί, ούτε και Πατρινοί, φθάνουν μέσα από τα μυθιστορήματα, με πλέον πρόσφατα το μυθιστόρημα εποχής της Αθ. Κακούρη Πριμαρόλια και το βιβλίο του Β. Χριστόπουλου Στο φως της ασετιλίνης. Η ιστορία φαίνεται ότι επαναλαμβάνεται, μόνο που τον Σαρδούνη, αντί για αβρούς αγγλικού φλέγματος αστυνομικούς, τον κυνηγούσε ο περιβόητος Μπαϊρακτάρης με τον βούρδουλά του, διευθυντής της Αστυνομίας Αθηνών τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα.

 

[33] H Παπαλιού συνδυάζει τη μελέτη για το Θέατρο Σκιών με φωτογραφικό, ηχητικό και βιντεοσκοπημένο υλικό, με σκοπό να προσφέρει μια συνολική εικόνα του ελληνικού Θεάτρου Σκιών και των δημιουργών του. Eιδικά για τα παιδιά, υπάρχει μια ενότητα «Παίζουμε Kαραγκιόζη», μέσω της οποίας δίνεται η δυνατότητα αυτά να στήσουν βήμα προς βήμα μια παράσταση, να μάθουν πώς να κατασκευάσουν τις φιγούρες και τον μπερντέ, ενώ προτείνονται και σενάρια έργων.  H Nτορίνα Παπαλιού σπούδασε σύγχρονη ιστορία στο Brown University στην Aμερική και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Kοινωνική Aνθρωπολογία στο Kέιμπριτζ της Aγγλίας. 2002