4/52

Άγιος Ιωάννης

ΠροηγούμενοΚατάλογοςΕπόμενο

ioan-tei-1.bmp (174992 bytes)

ioan-tei-2.bmp (174992 bytes)

ioan-tei-3.bmp (174992 bytes)

ioan-tei-4.bmp (174992 bytes)

ioan-tei-5.bmp (60872 bytes)

ioan-tei-6.bmp (59392 bytes)

Βρίσκεται μέσα στο "κτήμα Μερκάτη", απέναντι από το Γ' Νεκροταφείο, δίπλα στα σχολικά κτήρια και το ΤΕΙ Πειραιά.

Η 1η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, για να προστατεύσει τον Ναό και το γύρω του φυσικό περιβάλλον, υπεραιωνόβιες ελιές και φιστικιές, τον έχει κηρύξει ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ευρεία ζώνη προστασίας πέριξ αυτού, η οποία έχει περιφραχθεί.

Στην "Επετηρίδα της Εταιρείας Βυζαντινών σπουδών", τ. Η', σ.323, ο Α. Ορλάνδος γράφει τα εξής:

"Ο ναός ούτος ευρίσκεται εντός του εν τω Ελαιώνι κτήματος του Αλεξάνδρου Μπενιζέλου, όπερ σήμερον είναι ιδιοκτησία της οικογενείας Μερκάτη, εκ θηλυγονίας απογόνου των Μπενιζέλων.

Το κτήμα τούτο εκτείνεται προς δυσμάς σχεδόν μέχρι της ασφαλτοστρώτου οδού, ήτις αφορμωμένη από της εν χιλιόμετρον βορείως κειμένης Ιεράς Οδού (παρά το Πυριτιδοποιείον) οδηγεί προς την Αγίαν Βαρβάραν και την Κοκκινιάν. Ο δε ναΐσκος, σωζόμενος σχεδόν ανέπαφος χάρις εις την ευλαβή φροντίδα των κτητόρων, κείται εις ολίγων μέτρων από της ειρημένης οδού απόστασιν εν μέσω πυκνών και υψηλών παλαιών δένδρων. Εν κατόψει ο ναός παρουσιάζει το σχήμα σταυρού φέροντος κατά την ανατολικήν, την βόρειον και την νοτίαν αυτού κεραίαν ανά μίαν κόγχην, ων η μεν πρώτη είναι εξωτερικώς ημικυκλική, αι δε δύο άλλαι ημιεξάγωνοι. Κατά δε την δυτικήν κεραίαν είναι προσκεκολλημένος νάρθηξ, κατασκευασθείς πιθανώτατα ολίγον μεταγενεστέρως ως δεικνύει η μη οργανική σύνδεσις αυτού προς τον λοιπόν ναόν. Ο ναός εσωτερικώς καλύπτεται κατά μεν τας κόγχας δια τεταρτοσφαιρίων, κατά δε τον σταυρόν δια δύο καθέτως προς αλλήλους διευθυνομένων κτιστών κυλίνδρων, ων ο από B προς Ν βαίνων έχει περιορισθή εις δύο μόνον στενά τόξα. Επί της διασταυρώσεως των δύο κυλίνδρων βαίνει, τη μεσολαβήσει των λοφίων, κυκλοτερής τρούλλος διατρυπώμενος υπό τεσσάρων μονολόβων παραθύρων και καταλήγων εις στέγην κωνικήν. Η εξωτερική τοιχοποιία του ναού δεν είναι ισόδομος, αλλ' ακανόνιστος δι' ευμεγέθων λίθων και οριζοντίως παρεμβεβλημένων 0,04 χονδρών πλίνθων. Οδοντωταί ταινίαι και άλλη κεραμίνη διακόσμησις δεν υπάρχει. Εσωτερικώς πάσαι αι έπιφάνειαι έχουσι δυστυχώς επιχρισθή, ώστε ουδέν ίχνος τοιχογραφίας διατηρείται. Το υπάρχον σήμερον κτιστόν τέμπλον είναι πολύ μεταγενέστερον. Το αρχαίον ήτο μαρμάρινον, ούτινος διεσώθησαν δύο πλάκες του θωρακίου πάχους 0,10 και ύψους 0,92, ων η μία είναι τεθραυσμένη εις δύο. Επί της μιας των πλακών τούτων εικονίζεται ορθογώνιον πλαίσιον φέρον εν τω εσωτερικώ πέντε ρόδακας, ήτοι ένα μέγαν εν τω μέσω κοιλόκυρτον πολύφυλλον και υπό τριμερούς περιβαλλόμενον ταινίας και τέσσαρας μικρούς κατά τας γωνίας κεκοσμημένους δια φυλλωτών σταυρών και πυροστροβίλου. Εξωτερικώς δε το ορθογώνιον περιβάλλεται υπό πλατέος πλαισίου, εφ' ου ανάγλυπτος ελικοειδής βλαστός μετά βοτρύων εκφυομένων εναλλάξ κατ' αντιθέτους διευθύνσεις. Επί δε του δευτέρου τεμαχίου είκονίζεται και πάλιν ορθογώνιον δια τριμερούς ταινίας εσχηματισμένον, εντός του οποίου είναι εγγεγραμμένος ρόμβος περιβάλλων ωραίον ισοσκελή αγκυρωτόν σταυρόν. Τα δε μεταξύ του ορθογωνίου και του ρόμβου καταλειπόμενα τριγωνικά κενά πληρούσι ρόδακες εκ τετραφύλλων ή εξαφύλλων. Η τεχνοτροπία των πλακών τούτων δεικνύει Βυζαντινούς χρόνους, ομοίους δε χρόνους υποδηλοί και το χρησιμοποιηθέν σύστημα της τοιχοποιίας. Και αυτός δε ο χρησιμοποιηθείς αρχιτεκτονικός τύπος άγει ημάς να θεωρήσωμεν τον ναίσκον ώς ποιηθέντα εις χρόνους προ της Αλώσεως, πάντως όμως ουχί προ του 1300 λόγω της ελλείψεως κανονικότητας των λίθων, της μη χρήσεως οδοντωτών ταινιών, διλόβων παραθύρων κ.λ.π. Είναι λοιπόν ο ναίσκος πιθανώτατα κτίσμα των πρώτων εν Αθήναις Μπενιζέλων, οίτινες ενεφανίσθησαν περί το 1400, αν μη και προγενεστέρως, περιελθών εις αυτούς εξ αγοράς του κτήματος εν ω ευρίσκεται. Αι πλάκες τουλάχιστον των θωρακίων του τέμπλου δύνανται κάλλιστα να προέρχονται και εκ τέμπλου του 12ου η 13ου αιώνος".

"Ευρίσκεται εν τω κτήματι της παλαιάς Αθηναϊκής οικογενείας των Μπενιζέλων, ανήκοντι σήμερον εις την οικογένεια Μερκάτη. Είναι τρίκογχος ναός μετά τρούλλου. Έχει την μεν κόγχην του ιερού ημικυκλικήν, τας δε των χορών ημιεξαγωνικάς. Ο τρούλλος του είναι κυλινδρικός. Φέρει προσκεκολλημένον θολοσκεπή νάρθηκα. Η τοιχοποιία του είναι ακανόνιστος. Τα εικονιζόμενα ανάγλυφα θωράκια προέρχονται εκ παλαιού τέμπλου. Χρονολογία 14ου ή 15ου αιώνος"

Ευρετήριο Μεσαιωνικών Μνημείων Α.Ορλάνδου.