Θέματα


Σωτηρία Παππά Γ3

Περιστέρι: Ο τόπος μας

Ο ΤΟΠΟΣ
Πριν από μερικές δεκαετίες, πριν όγκοι από πέτρες, τούβλα και προπαντός τσιμέντο σκεπάσουν κάθε γωνιά της Αττικής, η Δυτική Αθήνα ήταν έτσι: Ένα Ποικίλο Όρος με ελάχιστη βλάστηση, ένας υπέροχος απέραντος ελαιώνας, χωράφια με στάρι, αμπέλια και λουλούδια και ένας χειμαρρώδης, αλλά πεντακάθαρος Κηφισός.
Στην καταστροφή των δασών συνέβαλε ο ίδιος ο άνθρωπος. Οι Έλληνες έκοψαν τα δέντρα, είτε για να κτίσουν τα χωριά τους, είτε για να κάνουν ξυλοκάρβουνα. Αυτό έγινε ήδη από τον 5ο αιώνα όπως γράφει και ο Αντρέ Μπονάρ.
Από την προϊστορική εποχή λοιπόν περνάμε σταδιακά στην κλασσική όπου η γη καλλιεργείται συστηματικά. Τα βασικότερα προϊόντα που παράγονται στην Αττική είναι το λάδι, τα σύκα, το κρασί και σε μικρότερες ποσότητες στάρι και κριθάρι.

ΚΗΦΙΣΟΣ
Ιδιαίτερο σημείο αναφοράς των αρχαίων ποιητών και περιηγητών είναι ο ποταμός Κηφισός, πηγή ζωής για την εύφορη πεδιάδα.
Στον Κηφισό αναφέρεται με ιδιαίτερα υμνητικά λόγια και όμορφους στίχους ο Σοφοκλής στον "Οιδίποδα επί Κολωνώ":

Κι ούτε οι ακοίμητες εδώ
Οι βρύσες αποστερεύουν,
Που τρέφουνε του Κηφισού 
Τα ρέματα, μα πάντα
Με τα καθάρια τα νερά
Κυλώντας κάθε μέρα,
τους κάμπους της πλατύστηθης
γης κάνει να καρπίζουν

Τα γάργαρα νερά του Κηφισού υμνούνται με εξίσου όμορφους στίχους από το χορό, στη Μήδεια του Ευριπίδη:

Κι εκεί το λέν, η Κυπρίδα
παίρνοντας απ΄τα γάργαρα του Κηφισού νερά
με τις γλυκόπνοες αύρες των
ανάλαφρων ανέμων
κάμπους και βουνά
δροσαίνει.

Στα εύφορα εδάφη της πεδιάδας του Κηφισού και στους πρόποδες του βουνού αναπτύχθηκαν πολλοί αρχαίοι δήμοι και ήταν τόπος καταγωγής πολλών επιφανών πολιτικών, όπως ο Περικλής και ο Κίμωνας. Αλλά η Αττική είχε και ένα άλλο προνόμιο, την διαύγεια της ατμόσφαιρας. Ο ουρανός, γράφει ο κ. Παπαρρηγόπουλος, στα 1861, μοιάζει να χαμογελάει εύθυμα στον άνθρωπο καλώντας τον να κοιτάξει ψηλά προς τον αιθέρα. Τα βουνά ιδίως προς τα δυτικά, συχνά παίρνουν χρώματα και σχήματα μαγικά, αρμονικά, καλλιτεχνικά. Δεν είναι περίεργο που εδώ δημιουργήθηκαν τα πιο υψηλά έργα της σκέψης και τα πιο ευγενικά έργα της τέχνης".
Θα αποτελούσε χυδαία απλούστευση αν δεχόμασταν ότι για τη γέννηση του ελληνικού πολιτισμού αρκούσαν οι φυσικές συνθήκες. Είναι αυτές που αλληλεπιδρώντας με την κληρονομιά από τους προγενέστερους πολιτισμούς (Αιγύπτιοι, Χαλδαίοι, κλπ) και τις κοινωνικές συγκρούσεις (μεγάλοι γαιοκτήμονες ενάντια σε μικροϊδιοχτήτες, τεχνίτες, εργάτες, ναυτικούς, εμπόρους) αποτέλεσαν βάση για την ανάπτυξη αυτού του πολιτισμού.

ΔΗΜΟΙ ΚΑΙ ΤΡΙΤΥΕΣ
Στο Περιστέρι
Μιλάμε για την ύπαρξη περισσότερων του ενός δήμων στηριγμένοι στο γεγονός ότι τα αρχαιολογικά ευρήματα που ήρθαν στο φως στο Περιστέρι καλύπτουν σχεδόν όλη τη έκτασή του αλλά παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη πυκνότητα σε δυο περιοχές. Κέντρο-Λόφο Αξιωματικών, Ανθούπολη. Εξάλλου ο Alfred Philipson, παρατηρώντας του πρωσικούς χάρτες του 19ου αιώνα, μια εποχή δηλαδή που δεν είχαν ισοπεδωθεί τα πάντα, διαπιστώνει ότι "παλιά κατάλοιπα οικισμών βρίσκονται εδώ σε κάθε πλαγιά του βουνού".

Χολαργός
Όλη σχεδόν η Δυτική Αθήνα και πιο συγκεκριμένα η λωρίδα γης ανάμεσα στον Κηφισό ποταμό και το Ποικίλο όρος, ανήκε στην Ακαμαντίδα φυλή. Αποτελούσε δηλαδή την τριτύ του άστως αυτής της φυλής.
Η κάθε τριτύς έπαιρνε το όνομα του πιο σημαντικού δήμου που βρίσκονταν μέσα σ' αυτήν. Στην συγκεκριμένη περίπτωση ο πιο σημαντικός δήμος, τουλάχιστον μέχρι μιας ορισμένης χρονικής περιόδου, ήταν ο Χολαργός. Η ακριβής θέση του αρχαίου Χολαργού δεν έχει προσδιοριστεί με βεβαιότητα. Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις σ' αυτό το ζήτημα.
Πριν αναφερθούμε σ' αυτές, πρέπει να πούμε ότι η Ακαμαντίδα φυλή, σύμφωνα με τον J. Trail κατείχε 5 δήμους στο άστυ και 3 στα μεσόγεια. Αυτοί εκπροσωπούνταν στη βουλή των 500 με 14, 17 και 19 βουλευτές αντίστοιχα.
Από τους 5 δήμους του άστεως της Ακαμαντίδας φυλής, έχουν εντοπιστεί με μεγαλύτερη σιγουριά οι 3: Ο δήμος Ερμός στο Χαϊδάρι, ο δήμος Ιφιστιάδαι στο Νέο Ηράκλειο κι ο δήμος Κεραμείς κοντά στον Κεραμεικό. Απομένει λοιπόν ο εντοπισμός των δήμων Χολαργός και Ρακίδαι.
Για το δήμο Χολαργού, για τον οποίο λόγω της σπουδαιότητας του υπάρχουν οι περισσότερες μαρτυρίες προβάλλονται οι εξής εκδοχές.
* Για τον I. Trail ο δήμος Χολαργός βρισκόταν κοντά στα "κάτω Λιόσια"
* Για τον Αlfred Philipson (1950) "πάνω στα Κάτω Λιόσια.
* Για τον Emilio Arrigoni ανάμεσα σε Χαϊδάρι και Περιστέρι.
* Για τον Ιωάννη Σαρρή (1923) "μεταξύ των νυν χωριών Νέων Λιοσίων και Περιστερίου"
* Για τον Ν. Δ. Παπαχατζή κάπου στο Καματερό και τα Νέα Λιόσια.

Ας έρθουμε τώρα στα αρχαιολογικά ευρήματα. Αν λάβουμε υπόψιν μας όλα τα ευρήματα στην έκταση της τριτύος (τμήμα του σημερινού Χαϊδαρίου, Περιστέρι, Πετρούπολη, Νέα Λιόσια, Αγ. Ανάργυροι) και τοποθετήσουμε τα σημεία που βρέθηκαν πάνω σε χάρτη, βλέπουμε ότι η μεγαλύτερη συγκέντρωση από αυτά παρατηρείται στο Περιστέρι. Ειδικά στο κέντρο του Περιστερίου και σε έκταση περίπου 500 τετραγωνικών μέτρων ανακαλύφθηκαν -τυχαία σε εκσκαφές- 13 τάφοι (στο υπόλοιπο Περιστέρι έχουν βρεθεί άλλοι τέσσερις ή πέντε).Έτσι αποκαλύπτεται η ύπαρξη ενός μεγάλου νεκροταφείου, γεγονός που επίσης βεβαιώνεται από την ανακάλυψη του 1972, στην ίδια περιοχή, ενός αρχαίου τοίχου, μήκους 12,5 μέτρων, ο οποίος σύμφωνα με την εκτίμηση των αρχαιολόγων, αποτελεί πλευρά ταφικού περιβόλου. Δίπλα στο μεγάλο νεκροταφείο πρέπει να βρισκόταν ένας μεγάλος δήμος. Αν αυτά τα ευρήματα συνδυαστούν με τον αρχαίο περίτεχνο αγωγό που βρέθηκε στην περιοχή Εκατόδεντρα, τις επιγραφές του I. G. με τον προσδιορισμό "έναντι της Μονής Δαφνίου", και αποδίδοντας τα ευρήματα στην Ανθούπολη στο Δήμο Λευκονόη δεν μενει πια για εδώ παρά ο δήμος Χολαργός. Άραγε είναι τυχαίο ότι το παλιό Περιστέρι, το μικρό χωριουδάκι της τουρκοκρατίας από το οποίο γεννήθηκε ο σημερινός Δήμος βρισκόταν στο Λόφο Αξιωματικών, στην περιοχή δηλαδή που γειτονεύει με το Χαϊδάρι και τη Μονή Δαφνίου;

Η περιουσία του Περικλή
Είναι γνωστό ότι οι περιοχές της δυτικής Αθήνας δοκιμάστηκαν κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου από σπαρτιατικές εισβολές. Λαμβάνοντας υπ' όψιν το γεγονός ότι η περιουσία του Περικλή, που καταγόταν από το δήμο Χολαργού, απειλήθηκε από τις εισβολές, μπορούμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι ο δήμος Χολαργού τοποθετείτε στην περιοχή αυτή.
Ο Θουκυδίδης, περιγράφοντας τον πρώτο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, μιλάει για την απειλή της εισβολής των Σπαρτιατών στην Αττική και πιθανή καταστροφή των αγρών και των οικιών του Περικλή. Ο Πλούταρχος από τη μεριά του, αναφερόμενος στα ίδια γεγονότα κάνει λόγο για χωράφια και επαύλεις του Περικλή.
Η μελέτη του R. Osborn για τη διανομή των οικογενειών με ιδιοκτησία κατά δήμους για τον Χολαργό αναφέρει10 οικογένειες (για τον δήμο των Κεραμέων 13 και για τον Ερμό 1), ενώ στη βουλή των 500 εκπροσωπούνταν με 4 βουλευτές ο Χολαργός, 6 ο δήμος των Κεραμέων και 2 ο Ερμός.
Φαίνεται ότι με την πάροδο του χρόνου, ο δήμος Κεραμέων έγινε πιο ισχυρός από τον Χολαργό που είχε δώσει το όνομά του στην τριτύ κι έτσι επήλθε αλλαγή της ονομασίας της τριτύος. Αυτό επισημαίνει ο D.M.Lewis, ο οποίος γράφει: "...Η παραλιακή τριτύς ήταν ο Θορικός, η μεσογειακή τριτύς ο Σφηττός. Εκ πρώτης όψεως οι πόλεις τριτύες μετονομάστηκαν ανάμεσα στο 450 και το 420. Αυτά τα δύο ονόματα αντανακλούν τη μικτή σύνθεσή τους. Ο δήμος Κεραμείς ήταν σίγουρα τουλάχιστον εν μέρει στο άστυ. Το υπόλοιπο της τριτύος ήταν μέρος της πεδιάδας που περιλάμβανε το Χολαργό. Εκτός εάν κανείς τραβήξει τις γραμμές με πολύ αυθαίρετο τρόπο, η τριτύς ήταν σίγουρα κομμένη στη μέση. Η παραλιακή τριτύς περιείχε μόνο το δήμο του Θορικού. Η μεσογειακή τριτύς κατείχε ολόκληρα τα νότια μεσόγεια εκτός από τη Μυρινούς".

Επίλογος
Πολλά όμως στοιχεία μένει ακόμα να διερευνηθούν όπως, οι επιγραφές για τον αρχαίο Χολαργό που βρέθηκαν σε άλλα σημεία της Αθήνας και κύρια στην Ακρόπολη και τον Κεραμικό, από τις οποίες μπορούμε να μάθουμε πολύτιμα στοιχεία για την θρησκευτική, κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου. Για παράδειγμα υπάρχει η επισήμανση του P.Osborne για τα διατάγματα από τους δήμους "τα οποία φαίνεται να αντανακλούν κινήσεις ατόμων ή ομάδων δημοτών να κάνουν το δήμο να αλληλεπιδράσει περισσότερο ενεργητικά με μια ιδιαίτερη θεότητα" και αναφέρει συγκεκριμένα το Χολαργό και τα Θεσμοφόρια, τη γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας και της Περσεφόνης για την ενίσχυση της καρποφορίας. Ακόμα πρέπει να δούμε και τη σχέση των ευρημάτων στο Περιστέρι με αυτά της Κολοκυνθούς, όπου σύμφωνα πάλι με τους ισχυρισμούς του Πιττάκη, στη θέση της εκκλησίας της Παναγίας υπήρχε ναός της Αθηνάς της Πολιάδας.

Στην αρχή της σελίδας

 

Σχολείο|Πολιτιστικά|Προγράμματα|Εκδόσεις|Εκπ.Υλικό|Σελ.Μαθητών|Site|14thDM

Στην αρχική σελίδα

email us
e-mail us
g14per@otenet.gr

Αναζήτηση στο Site
Όλο το site σε μια σελίδα
Οδηγίες πλοήγησης στο site

InteRMediA TeaM 14ου Γυμνασίου Περιστερίου
Σχεδίαση Site