Επιστροφή στην αρχική σελίδα του Παρατηρητηρίου

(Στάλθηκε στο Παρατηρητήριο Ελ. Χώρων στις 14/3/2001 από τον Δασολόγο Γιώργο Ντούρο. Το Παρατηρητήριο ευχαριστεί θερμά.)

Τιμή στον Γιώργο Ντούρο, τον ακέραιο δασάρχη που έφυγε νωρίς περισσότερα

ΑΣΤΙΚΟ - ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

 

1.ΓΕΝΙΚΑ

Η αστυφιλία, η άναρχη επέκταση των πόλεων, η πυκνή δόμηση, η γενικευμένη χρήση του αυτοκινήτου και το συνακόλουθο κυκλοφοριακό πρόβλημα, ο συνωστισμός στις πόλεις, δημιούργησαν τα γνωστά προβλήματα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, του θορύβου, της αισθητικής υποβάθμισης, της θερμοσυσσώρευσης, των πλημμύρων στον αστικό χώρο. Οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στην πόλη και η αποκοπή του αστικού πληθυσμού από το φυσικό περιβάλλον αντανακλά στην υγεία και στον ψυχισμό του ανθρώπου της πόλης. Δημιουργεί ένα έλλειμμα ψυχής, μία παθολογική κατάσταση και μία τάση φυγής προς το ύπαιθρο, σε βουνά και ακτές, στα χωριά και τα εξοχικά σπίτια, όπου επιζητάει την αναψυχή.

Τα προβλήματα αυτά της πόλης μπορούν, ως ένα βαθμό, να θεραπεύσουν ή να μετριάσουν οι υπαίθριοι χώροι πρασίνου στον αστικό ιστό, τα πάρκα και τα άλση, τα περιαστικά δάση. Οι χώροι αυτοί στην περιοχή της Αθήνας δεν είναι επαρκείς σε έκταση, ούτε έχουν την κατάλληλη διασπορά. Η ραγδαία επέκταση του οικιστικού ιστού της Αθήνας σε όλο το λεκανοπέδιο έγινε, μετά τη δεκαετία του 1950, χωρίς σχεδιασμό και πρόβλεψη για το αστικό πράσινο, με αποτέλεσμα η σημερινή Αθήνα να έχει το μικρότερο ποσοστό πρασίνου από όλες τις Ευρωπαϊκές πόλεις. Μόλις 2τ.μ. ανά κάτοικο.(Βιέννη 20τ.μ., Χάγη 27,7τ.μ., Άμστερνταμ 27τ.μ., Βερολίνο 13τ.μ., Ρώμη 9τ.μ., Παρίσι 8τ.μ., Θεσσαλονίκη 2,7τ.μ., Ουάσιγκτον 50τ.μ.).

Αλλά και η ποιότητα του πρασίνου, στους ελάχιστους χώρους που υπάρχει, δεν είναι η καλύτερη δυνατή από άποψη υγείας, καταλληλότητας και σύνθεσης των φυτικών ειδών, που το συγκροτούν. Ούτε η κατάλληλη κηποτεχνική διαμόρφωση και οι στοιχειώδεις υποδομές υπάρχουν για την υποστήριξή του, στις περισσότερες περιπτώσεις.

Το περιαστικό πράσινο της Αθήνας δεν έχει το μέγεθος και την ποιότητα, που αντιστοιχεί στο μέγεθος της πόλης. Η επέκταση της Αθήνας κατέλαβε όλη την αγροτική γη που περιέβαλε τον αρχικό ιστό της πόλης. Κατέλαβε, επίσης, τα καλύτερα δάση που υπήρχαν στους πρόποδες των γύρω βουνών και σταμάτησε σε ορεινές εκτάσεις με κλίση εδαφών απαγορευτική για τη δόμηση. Η πόλη ξεχύθηκε στις παρακείμενες του λεκανοπεδίου κοιλάδες του Θριασίου πεδίου, των Μεσογείων και του Καπανδριτίου με τάση να επαναληφθεί το οικιστικό μοντέλο του λεκανοπεδίου και σ’ αυτές. Αυτό που μπορούμε να λέμε σήμερα περιαστικό πράσινο της Αθήνας (του λεκανοπεδίου) είναι οι πλαγιές των γύρω βουνών, που βλέπουν προς την Αθήνα ή το σύνολο των ορεινών περιοχών της Αττικής. Εδώ, όμως, υπάρχουν περιορισμοί στην ανάπτυξη και τη λειτουργία του περιαστικού πρασίνου. Οι εδαφικές συνθήκες είναι απαγορευτικές για την εγκατάσταση και την ανάπτυξη πλούσιας βλάστησης στο μεγαλύτερο ποσοστό της επιφάνειας. Οι κλίσεις των εδαφών είναι επίσης απαγορευτικές, σε μεγάλο ποσοστό, για την ανάπτυξη των λειτουργιών της αναψυχής.

Ακόμα, το ιδιοκτησιακό πρόβλημα των δασικών εκτάσεων, οι συχνά επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, η νομαδική κτηνοτροφία και η αυθαίρετη δόμηση είναι ειδικά και σοβαρά προβλήματα για το περιαστικό πράσινο της Αθήνας, που δεν υπάρχουν στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις.

Ωστόσο, υπάρχουν δυνατότητες βελτιώσεων του αστικού και του περιαστικού πρασίνου στο μέγεθος και την ποιότητά τους, καθώς και δυνατότητες βελτιώσεων στη λειτουργία τους.

Οι προσπάθειες πρέπει να στραφούν στις εξής κατευθύνσεις:

 

 

2.ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

α. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Ξένοι περιηγητές, που έρχονται στην Αθήνα κατά την Τουρκοκρατία και λίγο προ της Επανάστασης του ’21, συναντούν μία μικρή πόλη ανάμεσα σε γυμνούς και άδενδρους λόφους. Εντυπωσιάζονται από την παρουσία της καμήλας και μεμονωμένα δένδρα φοίνικα και κυπαρισσιού. Την κατάσταση αυτή συναντάει και το νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος στη δεκαετία του 1830, η οποία και θα παραμείνει αναλλοίωτη για τέσσερις δεκαετίες ακόμα. Πρώτη πράσινη επιφάνεια θα είναι ο Βασιλικός Κήπος, κατά την περίοδο του Όθωνα. Κηπευτικό χώμα έρχεται με κάρα από τα Μεσόγεια και απλώνεται στην επιφάνεια του κήπου. Ένα υδραγωγείο, που κατασκευάζεται αυτή την περίοδο, συγκεντρώνει νερά κατά μήκος του Ιλισού και καταλήγει στο χώρο του κήπου, όπου μέχρι σήμερα φέρνει 1200κ.μ. ημερησίως. Τα φυτά έρχονται ατμοπλοϊκώς από την Ιταλία και την Αίγυπτο. Είναι κυρίως υποτροπικά είδη και έκτοτε εμπλουτίζονται και με είδη της ελληνικής βλάστησης. Βαυαροί κηποτέχνες σχεδιάζουν την υποδομή και τη ρυμοτομία του κήπου.

Στα 1877 το Τμήμα Δασών του Υπουργείου Οικονομικών επιχειρεί και επιτυγχάνει την πρώτη αναδάσωση στο λόφο του Αρδηττού, γύρω από το Στάδιο, με χαλέπιο πεύκη. Κοντά στο Ζάππειο λειτουργεί το πρώτο δασικό φυτώριο με νερό του Ιλισού. Αμέσως μετά ακολουθεί η αναδάσωση του Λυκαβηττού από τη βόρεια πλευρά, πάνω από τον Αγ. Νικόλαο. Η θέση αυτή παίρνει το όνομα “πευκάκια” από τις πρώτες αναδασώσεις. Η αναδάσωση συνεχίζεται στο λόφο του Φιλοπάππου και την Ακρόπολη. Στο Άλσος Παγκρατίου, στο Δαφνί, στη Σχολή Ευελπίδων και σε άλλους λόφους.

Το πρόγραμμα αναδάσωσης των λόφων της Αθήνας συναντάει δυσκολίες σε ιδιοκτησίες και καταπατήσεις. Μεγάλα τμήματα των λόφων είχαν αγορασθεί από τους αναχωρήσαντες Οθωμανούς. Μέχρι και ο λόφος της Πνύκας είχε αγορασθεί από τον Αυστριακό πρόξενο, Προκές Οστέν. Στα 1900 ο δασολόγος Σάμιος ιδρύει την Φιλοδασική Ένωση Αθηνών, σε μία προσπάθεια να συσπειρώσει φιλοπόλιδες Αθηναίους, που θα υποστήριζαν το αναδασωτικό έργο στους λόφους της Αθήνας. Στις αρχές του 20ου αι. καθιερώνεται ο θεσμός των αναδασωτέων εκτάσεων και πολλές διαθέσιμες εκτάσεις κηρύσσονται αναδασωτέες. Η αναδάσωση συνεχίζεται στους δυτικούς πρόποδες του Υμηττού. Ολόκληρη η περιοχή μεταξύ Ιλισού και Υμηττού είχε κηρυχθεί αναδασωτέα και είχε φυτευτεί. Στα βόρεια της Αθήνας, η μεταξύ Πύργου Βασιλίσσης και Άλσους Φιλαδελφείας περιοχή 3000στρμ. κηρύσσεται αναδασωτέα με την προοπτική να αποτελέσει το μεγάλο πάρκο της πρωτεύουσας. Δυστυχώς όμως, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την έλευση των προσφύγων, τα σχέδια αυτά ανατρέπονται. Οι προσφυγικοί οικισμοί της Καισαριανής, του Βύρωνα, της Ν.Ελβετίας, της Ν.Φιλαδελφείας δημιουργούνται σε αναδασωτέες και εν πολλοίς φυτεμένες εκτάσεις. Το Άλσος της Φιλαδελφείας είναι απομεινάρι αυτής της εκτάσεως. Το αστικό πράσινο της Αθήνας δοκιμάζεται κατά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής. Πολλά δέντρα υλοτομούνται για τις ανάγκες θέρμανσης, αλλά αμέσως μετά αντικαθίστανται με νέες φυτεύσεις.

Τα είδη φυτών που χρησιμοποιήθηκαν στις αναδασώσεις των Αθηναϊκών λόφων ήταν κυρίως η χαλέπιος πεύκη και λιγότερο τα κυπαρίσσια. Αρχικά οι χώροι αυτοί αποτελούσαν ένα είδος περιαστικού πρασίνου. Αργότερα, με την επέκταση της πόλης, απομονώθηκαν στον αστικό ιστό. Το “αστικό πράσινο” δεν υπήρχε ως πολεοδομική ή χωροταξική έννοια. Ούτε μετά το 1950, που η επέκταση της Αθήνας κατέλαβε όλο το λεκανοπέδιο, έγινε αντιληπτή η έννοια του αστικού πρασίνου ως λειτουργικό συστατικό της πόλης, ούτε από τους δημόσιους φορείς, ούτε από τους ιδιώτες, που είχαν την πρωτοβουλία της τμηματικής επέκτασης των οικισμών . Ούτε η αντίληψη του κηποτεχνικώς διαμορφωμένου πάρκου υπήρχε. Με μόνη εξαίρεση το Πεδίο του Άρεως, που διαμορφώθηκε κηποτεχνικά ως δημόσιο πάρκο, μετά το 1936 κανένας άλλος χώρος πρασίνου δεν είχε απ’ αρχής σχεδιαστεί έτσι. Ο Εθνικός Κήπος σχεδιάστηκε ως περιβάλλων χώρος των ανακτόρων. Οι διαμορφώσεις του Άλσους της Φιλαδελφείας έγιναν πάνω σε ένα ήδη ανεπτυγμένο πευκοδάσος. Ανάλογη περίπτωση είναι ο Πύργος της Βασιλίσσης Αμαλίας στους Αγ. Αναργύρους. Ενώ το Άλσος Συγγρού στα Ανάβρυτα ήταν ένας ιδιωτικός κήπος.

Κηποτεχνικές διαμορφώσεις με ποικιλία καλλωπιστικών ειδών, αρδεύσεις και ρυθμίσεις στην κυκλοφορία των επισκεπτών άρχισαν να γίνονται τις τελευταίες δεκαετίες πάνω στους αμιγείς πευκώνες της αναδάσωσης, όχι πάντα με επιτυχία και σε ορισμένες περιπτώσεις με αντιδράσεις των περιοίκων που είχαν εθιστεί στην εικόνα του πευκόφυτου άλσους. Μια τέτοια περίπτωση είναι το Άλσος της Φιλαδελφείας.

β. ΟΙ ΔΕΝΔΡΟΣΤΟΙΧΙΕΣ

Στον αστικό χώρο οι δενδροστοιχίες διαμορφώθηκαν σε περιορισμένη έκταση παράλληλα με την τμηματική επέκταση της πόλης. Σε πολλές περιπτώσεις δεν χρησιμοποιήθηκαν κατάλληλα είδη και κατά κανόνα η στενότητα των πεζοδρομίων απέκλειε την δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν δενδρώδη είδη. Έτσι, σήμερα ελάχιστοι δρόμοι έχουν καλά διαμορφωμένες δενδροστοιχίες με δένδρα πρώτου μεγέθους, που προσφέρουν ένα –πραγματικά- σκιερό και δροσερό περιβάλλον. Ο κανόνας είναι τα δενδρύλλια σε περιορισμένο ζωτικό χώρο των πεζοδρομίων, που σήμερα υποφέρουν από την βαριά ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα στους δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας. Δεν είναι, επίσης, λίγες οι περιπτώσεις που καταστρέφονται τμήματα δενδροστοιχιών κατά την ανέγερση νέων οικοδομών ή για να είναι εμφανή διάφορα εμπορικά καταστήματα.

γ. ΤΟ ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Το περιαστικό πράσινο της Αθήνας δεν είναι, επίσης, αποτέλεσμα πολεοδομικού ή χωροταξικού σχεδιασμού. Σήμερα, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ως περιαστικό πράσινο της Αθήνας τις επικλινείς δασικές εκτάσεις των γύρω βουνών του λεκανοπεδίου, οι οποίες έμειναν αδόμητες και βλέπουν προς την Αθήνα ή, διευρύνοντας το ζήτημα στη δομημένη Αττική, το σύνολο των ορεινών δασικών εκτάσεων της Αττικής. Το περιαστικό πράσινο της Αθήνας (ή και ευρύτερα της δομημένης Αττικής) δεν απαλλάχθηκε ποτέ από τα προβλήματα των πυρκαγιών, της αυθαίρετης δόμησης και της βοσκής, με αποτέλεσμα, παρά τη σημαντική έκταση που καταλαμβάνει, να μην έχει την ανάπτυξη, την ηλικία και τη δομή, που θα το καθιστούσε πραγματικά και αποτελεσματικά λειτουργικό και θα προσέφερε πολλαπλές υπηρεσίας στο σύστημα της πόλης. Πρέπει, όμως, να σημειώσουμε, ότι οι καλύτερες, από εδαφική άποψη, εκτάσεις στους πρόποδες των βουνών έχουν καταληφθεί από τον οικιστικό ιστό και ό,τι απέμεινε σε μεγάλο ποσοστό είναι βραχώδεις εκτάσεις ή εκτάσεις με αβαθή, ισχυρά επικλινή εδάφη και πολλούς περιορισμούς στην ανάπτυξη αξιόλογης βλάστησης.

Πολλά συγκροτημένα δάση στην περιοχή της Πάρνηθας και της Πεντέλης καταστράφηκαν από επανειλημμένες πυρκαγιές τις τελευταίες δεκαετίες και επίσης, πολλές αναδασωτικές προσπάθειες είχαν άδοξο τέλος για τον ίδιο λόγο.

Πρόσφατα, οι αυξημένες κυκλοφοριακές ανάγκες της Αθήνας διχοτόμησαν ή απέκοψαν στην περιοχή του Υμηττού και του Ποικίλου όρους μεγάλες επιφάνειες περιαστικού πρασίνου (Περιφερειακή Οδός Αιγάλεω, Περιφερειακή Οδός Υμηττού). 

3.ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

α. ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ (πάρκα και άλση)

Γενικά, το νομικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε για τα πάρκα και τα άλση (αστικό πράσινο) είναι ιδιαίτερα αυστηρό. Τα αντιμετωπίζει ως χώρους εν ανεπαρκεία, που έχουν σε κάθε περίπτωση κοινόχρηστο χαρακτήρα και ουσιαστικά επιτρέπονται μόνο υποδομές, έργα και διαμορφώσεις που εξυπηρετούν την ανάπτυξη ή προστασία της βλάστησης (π.χ. αρδευτικά ή πυροσβεστικά συστήματα) και τη λειτουργία της αναψυχής (κηποτεχνικές διαμορφώσεις, ρυθμίσεις της κυκλοφορίας, στοιχειώδεις εξυπηρετήσεις).

Το καθεστώς αυτό δε φαίνεται να έχει κατανοηθεί και εμπεδωθεί, ακόμα και από αρμόδιούς ή εμπλεκόμενους φορείς. Γι’ αυτό υπάρχει μια τάση να κατασκευάζονται έργα και να χωροθετούνται χρήσεις μη συμβατές με τον προορισμό του ανεπαρκούς αστικού πρασίνου, που το περιορίζουν σε έκταση και αναιρούν τη λειτουργία του.

β. ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Το περιαστικό πράσινο ούτε οριοθετημένο είναι, ούτε αποτελεί ιδιαίτερη κατηγορία δασικής έκτασης, ούτε ισχύει άλλο ιδιαίτερο νομικό καθεστώς. Το “περιαστικό πράσινο” δεν υφίσταται ως νομική έννοια. Οι δασικές εκτάσεις που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως περιαστικό πράσινο της Αθήνας ή της Αττικής αντιμετωπίζονται, γενικά, όπως όλες οι δασικές εκτάσεις. Η μόνη αναφορά του Ν.998/79 για τα δάση και τις δασικές εκτάσεις της Αττικής γίνεται στο άρθρο 4 παρ.2ζ ως ιδιαίτερη κατηγορία δασικών εκτάσεων, όπου απαγορεύονται ορισμένες επεμβάσεις και χρήσεις (κεφ.ΣΤ του Ν.998/79). Οι διατάξεις περί “προστατευτικών δασών” που προέβλεψε αρχικά ο Δασικός Κώδικας (Ν.Δ.86/1969) στα άρθρα 69, 70, 71 και 72, με σκοπό, κυρίως, τη σταθεροποίηση των εδαφών για την αντιπλημμυρική προστασία οικισμών δεν είχαν εφαρμογή για την περιοχή της Αττικής, αν και έγιναν σημαντικές αναδασωτικές προσπάθειες. Καμία δασική έκταση στην Αττική δεν οριοθετήθηκε και δεν κηρύχθηκε ως προστατευτικό δάσος, όπως συνέβη σε πολλές υπερκείμενες οικισμών περιοχές στην Ελλάδα, όπου δημιουργήθηκαν σημαντικά άλση με αναδασώσεις ή προστατεύτηκε αυστηρά η φυσική βλάστηση.

Πρόσφατα, με διάφορες πολεοδομικές και χωροταξικές ρυθμίσεις στις περιοχές Πεντέλης, Υμηττού και Λαυρεωτικής ορίσθηκαν ζώνες χρήσεων γης (Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας, Διατάγματα Χρήσεως Γης).

 

4.ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ-ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

α. ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του αστικού πρασίνου, παρά τα σημαντικά προβλήματα που παρουσίασε κατά την αρχική φάση των αναδασωτικών επεμβάσεων, μετά την οριστική ένταξή του στον οικιστικό ιστό και την εκ των πραγμάτων οριοθέτησή του παγιώθηκε και δεν παρουσιάζει σήμερα ιδιαίτερα προβλήματα. Εξαίρεση αποτελεί η περιοχή των Τουρκοβουνίων, που διεκδικείται από ιδιώτες, με αποτέλεσμα μια τόσο σημαντική έκταση στο κέντρο της Αθήνας να παραμένει χωρίς πράσινο στο μεγαλύτερο ποσοστό της. Ιδιόρρυθμη είναι και η κατάσταση στο χώρο του Πύργου της Βασιλίσσης, όπου σημαντικό τμήμα του είναι ιδιωτικό και έχουν εισχωρήσει άλλες χρήσεις σε μεγάλα του τμήματα (Ίδρυμα Βασιλεύς Παύλος, Κέντρο Βρεφών η Μητέρα, Ίδρυμα Αναπήρων, κλπ.)

Σημαντικές αξιώσεις υπάρχουν από ιδιώτες σε πολλές περιπτώσεις κατά μήκος διαφόρων ρεμάτων, που παραμένουν ακόμα ακάλυπτα.

Από τους υπάρχοντες χώρους αστικού πρασίνου, οι περισσότεροι ανήκουν στο Δημόσιο και διαχειρίζονται από το Υπ. Γεωργίας ή την Επιτροπή Δημοσίων Κήπων και Δενδροστοιχιών (ΝΠΙΔ). Πολλοί έχουν παραχωρηθεί κατά κυριότητα ή κατά χρήση, νομή και διαχείριση στους αντίστοιχους ΟΤΑ ή αποτελούν απ’ αρχής περιουσιακό στοιχείο των Δήμων.

Στον ακόλουθο πίνακα φαίνονται μόνο τα πάρκα και τα άλση του νομαρχιακού διαμερίσματος Αθηνών και η ιδιοκτησιακή τους κατάσταση. Το Δημόσιο έχει τη δασοτεχνική επιτήρηση και στα μη δημόσια πάρκα, όπως και στα μη δημόσια δάση. Με το Νόμο …. Παρασχέθηκε η δυνατότητα διαχείρισης από τους αντίστοιχους ΟΤΑ, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν ολοκληρώθηκε η παράδοση και παραλαβή.

  

15

14

13

12

11

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

α/α

Δασύλλιο Αρδηττού (Στάδιο)7

Δασύλλιο Πυριτιδαποθήκης6

Δασύλλιο Σχολής Χωροφυλακής5

Δασύλλιο Στηλών Ολυμπίου Διός

Ιλισού4

Δασύλλιο Λόφου Σκουζέ

Δασύλλιο Κολωνού3

Δασύλλιο Συγγρού2

Δασύλλιο Αγ. Ιωάννου Βουλιαγμένης

Άλσος Παγκρατίου1

Αλσύλλιο Ακροπόλεως-Φιλοπάππου

Αστεροσκοπείου

Αλσύλλιο Λόφου Στρέφη

Αλσύλλιο Αγ. Νικολάου Πευκακίων

Αλσύλλιο Πολυγώνου

(Σχ. Ευελπίδων)

Αλσύλλιο Σχιστής Πέτρας

Λυκαβηττού

Αλσύλλιο Λυκαβηττού

Όνομα πάρκου ή άλσους

18

19

30

10

10

15

150

9

25

400

41,5

15

90

6

369

Έκταση

(στρμ.)

Επιτροπή

Ολυμπιακ.

Κληρ/των

>> 

Σχολές

Χωρ/κης

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

Δημόσιο

Ιδιοκ/της

 

 

 

Επιτροπή

Ολ.Αγώνων

 

>> 

Δ.Αθηνών

Δ.Βουλ/νης

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

Δ.Αθηνών

Χρήστης

 

 

 

 

Δ.Αθην.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Νομέας

Επιτροπή

Ολυμπιακών

Κληρ/των

Δημόσιο

Δ. Αθηνών

Επιτροπή

Ολ. Αγώνων

 

 

>> 

>> 

Δ. Αθηνών

Δ. Βουλ/νης

>> 

>> 

 

>> 

>> 

>> 

Δ. Αθηνών

Διαχειριστής

+

+

+

 

 

+

+

+

 

+

 

+

+

+

+

Δασύλλιο

 

 

 

 

+

+

 

 

+

 

+

+

 

 

 

Πάρκο

 

29

28

27

26

25

24

23

22

21

20

19

18

17

16

α/α

Εθνικός Κήπος18

Δασύλλιο Ασυρμάτου Πνυκός

Δασύλλιο Λόφου Φινοπούλου17

Άλσος Ζαππείου16

Άλσος Πεδίου Άρεως15

Άλσος Νέας Φιλαδέλφειας14

Δασύλλιο Ασυρμάτων Πετραλόνων13

Δασύλλιο Κονίστρα Πετραλόνων12

Δασύλλιο Λόφου Αγίων Αποστόλων Υμηττού11

Δασύλλιο Λόφου Γερμανού Υμηττού10

Δασύλλιο Αναλήψεως Βύρωνα9

Δασύλλιο Αγίας Τριάδας Βύρωνα8

Δασύλλιο Ταπητουργείου Βύρωνος

Δασύλλιο Ευαγγελισμού

Όνομα πάρκου ή άλσους

158

9,562

20

100

250

300

10,736

6

15

28

15

19

1,5

10

Έκταση

(στρμ.)

Υπηρ.Κήπων

&Δεν/χιών

Δημόσιο

ΕΤΜΟΑ

Επιτροπή

Ολ.Κλ/των

ΕΤΜΟΑ

Δημόσιο &

Δ. .Φιλ/φειας

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

>> 

Δημόσιο

ΟΔΔΕΠ 2/3

Δ.Αθην. 1/3

Ιδιοκ/της

 

 

 

 

 

Δ.Φιλαδ.

ΓΕΧΑ

Εθν.Συμβ.

Ελλ/δων

Δ.Υμ/τού

 

 

 

 

 

Χρήστης

 

 

 

 

 

 

 

 

>> 

Δ.Υμητ.

>> 

>> 

Δ.Βυρ.

 

Νομέας

 

Δ.Αθηνών

ΕΤΜΟΑ

ΕΟΚ

ΕΤΜΟΑ

Δ.Φιλ/φείας

ΓΕΧΑ

 

>> 

Δ.Υμηττού

>> 

>> 

Δ.Βύρωνα

Δ.Αθηνών

Διαχειριστής

 

+

+

 

 

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Δασύλλιο

 

 

 

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

Πάρκο

Παρατηρήσεις

1.Αξιώσεις του ΟΔΔΕΠ

2.Εγκαταστάσεις προσκόπων

3.Τάφος Miller & Lenorman, αρχαιολογικός χώρος, αναψυκτήριο

4.Αρχαιολογικός χώρος

5.Εγκαταστάσεις Σχολών Χωροφυλακής

6.Προέρχεται από τη Μονή Πετράκη, Δημόσια Πυριτιδαποθήκη

7.Στάδιο

8.Ναός Αγίας Τριάδος

9.Γυμνάσιο Βύρωνα

10.Αξιώσεις ιδιωτών

11.Παιδική χαρά

12.Παιδική χαρά, αθλητικές εγκαταστάσεις

13.Κτίρια

14.Αναψυκτήριο, παιδικές χαρές

15.Αναψυκτήριο

16.Ζάππειο Μέγαρο

17.Αναψυκτήριο

18.Εποπτεύεται από την Περιφέρεια Αττικής

Τα στοιχεία του πίνακα είναι του έτους 1982 και μπορεί να έχουν, εν μέρει, μεταβληθεί.

β. ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Ιδιαίτερα πολύπλοκο είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς στα περιαστικά δάση της Αττικής και τούτο οφείλεται στο ειδικό καθεστώς, που διαμορφώθηκε στην Αττική και την Εύβοια κατά την περίοδο της οριστικής της απελευθέρωσης της Ανατολικής Στερεάς από τους Οθωμανούς (1828-1832).

Η διαχείριση των δημοσίων δασών γίνεται από το Δημόσιο και των μη δημοσίων από τους ιδιοκτήτες, αλλά πάντα με την εποπτεία και τη δασοτεχνική επιτήρηση του Δημοσίου (Δασική Υπηρεσία, Υπουργείο Γεωργίας).

Μεγάλα τμήματα ανήκουν στην Εκκλησία (Μοναστήρια ή ΟΔΕΠ) και ένα σημαντικό ποσοστό αυτών διαχειρίζονται ως “διακατεχόμενα” (δηλαδή διακατέχονται ή εξουσιάζονται από ιδιώτες, ενώ δεν έχει επιλυθεί το ζήτημα της κυριότητας έναντι του Δημοσίου).

Οι διάφορες διεκδικήσεις δασικής γης από ιδιώτες αποτέλεσαν σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα κατά την εκτέλεση αναδασωτικών έργων (Τουρκοβούνια) και πιθανότατα αιτία καταστροφικών πυρκαγιών, δεδομένης και της υψηλής αξίας της γης.

Σε εφαρμογή του Ν.248/76 (Δασικό Κτηματολόγιο) έχουν χαρτογραφηθεί οι περισσότερες δασικές εκτάσεις της Αττικής, πλην, όμως, δεν εκδικάσθηκαν οι αξιώσεις των ιδιωτών στα δικαστήρια και δεν προέκυψε, βέβαια, ένα οριστικό και αποδεικτικό κτηματολόγιο.

Η αρμοδιότητα για την διαχείριση των Δημοσίων Δασών, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, ανήκει στο Δημόσιο (άρθρο 24 του Συντάγματος και άρθρο 16 του Ν. 998/79).

Η Τοπική και Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση δεν έχει διαχειριστική αρμοδιότητα επί των Δημοσίων Δασών. Μπορεί να εκτελεί δημόσια δασοτεχνικά έργα σε δημόσιες εκτάσεις, μόνο μετά από σύναψη προγραμματικών συμβάσεων με τον Υπουργό Γεωργίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.2018/94 και του Ν.2040/94.

Η αρμοδιότητα για τη διευθέτηση των ρεμάτων της Αττικής ανήκει στην ΕΥΔΑΠ, ενώ η αρμοδιότητα για την αποκατάσταση αργούντων λατομείων ανήκει στον οργανισμό της Αθήνας και στις Δασικές Υπηρεσίες.

Τέλος, η αρμοδιότητα της αντιπυρικής προστασίας των δασών ανήκει στο Πυροσβεστικό Σώμα (καταστολή) και τη Δασική Υπηρεσία (πρόληψη).

 

 

5.ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (δομή, υγεία, λειτουργική κατάσταση)

α. ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Όπως ήδη αναφέρθηκε, τα περισσότερα πάρκα και άλση προέρχονται από παλαιότερες αναδασώσεις. Είναι αμιγή, με κυρίαρχο είδος τη χαλέπιο πεύκη (λιγότερο συμμετέχει η τραχεία πεύκη και το κυπαρίσσι). Τα εδάφη, στα οποία εγκαταστάθηκαν είναι, κατά κανόνα, λοφώδη, χωρίς ικανοποιητικό βάθος. Δεν έγιναν εδαφικές βελτιώσεις, με προσθήκη κηπαίου χώματος. Δεν αρδεύονται καθόλου ή αρδεύονται ακανόνιστα. Δεν έχουν ποικιλία ειδών. Προσβάλλονται από την πυτιοκάμπη. Δεν υπάρχουν κατάλληλες κηποτεχνικές διαμορφώσεις και συχνά υποφέρουν από τη συμπίεση του εδάφους, δεδομένου ότι δέχονται μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Για την εποχή που φυτεύτηκαν, με τις δυνατότητες, που υπήρχαν, ήταν μια σημαντική παρέμβαση και τα είδη δένδρων ενδεδειγμένα. Σήμερα όμως, υπάρχουν πολλές δυνατότητες βελτιώσεων, που μπορούν να τα καταστήσουν πιο πλούσια σε βλάστηση, υγιέστερα, αισθητικότερα και λειτουργικότερα.

Δεν έχουν ιδιαίτερους κινδύνους, εκτός άστοχων επεμβάσεων και μη συμβατών κατασκευών και έργων.

Η κυκλοφορία πολλών αδέσποτων σκύλων (ή και συνοδευόμενων) αποτρέπει τη χρήση τους από το σύνολο του πληθυσμού. Η έλλειψη φωτισμού τη νύχτα και, γενικότερα, έλεγχου, καθιστά τα πάρκα και τα άλση καταφύγιο ναρκομανών, αστέγων, αλλοδαπών και φυτώρια εγκληματικότητας.

β. ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Οι εδαφικές συνθήκες, κατά το πλείστον, είναι εξαιρετικά δύσκολες έως απαγορευτικές για την ανάπτυξη βλάστησης και οι δυνατότητες βελτίωσης στα εδάφη πολύ περιορισμένες. Οι αρδεύσεις, επίσης. Έχουν, κατ’ επανάληψη, καεί μεγάλες επιφάνειες και η φυσική τους αναγέννηση είναι προβληματική ή απαιτεί πολύ χρόνο. Συγκροτούνται, στις καλύτερες περιπτώσεις, από νεαρές συστάδες, που δεν είναι κατάλληλες για αναψυχή (εξαίρεση αποτελούν το δάσος του Τατοΐου και το δάσος Καισαριανής). Μεγάλες επιφάνειες καλύπτονται από υποβαθμισμένους θαμνώνες, φρύγανα και βράχια. Διατρέχουν μεγάλους κινδύνους από τις πυρκαγιές, τις καταπατήσεις, αυθαίρετη δόμηση, και τις βοσκές. Υπάρχουνε, επίσης, σοβαρές υπόνοιες για σημαντικές βλάβες από την ατμοσφαιρική ρύπανση (όζον, που παρατηρήθηκε σε μεγάλες συγκεντρώσεις στην περιοχή της Πάρνηθας). Οι νεαρές αναδασώσεις προσβάλλονται από την πυτιοκάμπη. Έχουν ικανοποιητική προσπέλαση και η βλάστησή τους είναι αυτόχθονη και φυσική.

Παρά τα ανωτέρω προβλήματα, οι περαστικές δασικές εκτάσεις ακόμα και ως υποβαθμισμένοι θαμνώνες, φρυγανότοποι ή και γυμνά βράχια, είναι ένας υπαίθριος φυσικός χώρος, που μπορεί να προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες αναψυχής και άλλες λειτουργίες στο αστικό σύστημα.

6.Ο ΑΝΑΓΚΑΙΟΣ ΡΟΛΟΣ

α. ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Το αστικό πάρκο, στη σημερινή εποχή και στις συνθήκες της μεγαλούπολης, πρέπει να παρέχει μια, κατ’ αρχήν, δυνατότητα φυγής από το ανθρωποποιητό, αφύσικο, πυκνοδομημένο περιβάλλον σε έναν χώρο με άλλα χρώματα, με άλλα σχήματα, με άλλους ήχους, σε γεωμετρίες άλλης αισθητικής, σε καθαρότερη ατμόσφαιρα και ηπιότερους θορύβους, σε ένα χώρο δροσερό και σκιερό ή άπλετα ηλιόλουστο, με αρτιότερο ουρανό ή άπλετη θέα. Με άλλα λόγια σ’ ένα χώρο, που προσφέρει, όσο είναι δυνατό, περισσότερα στοιχεία της φύσης, που δεν έχει ο δομημένος χώρος. Κατά συνέπεια, το αστικό πάρκο πρέπει να είναι μίμηση της φύσης. Μιμείται το δάσος, τους θαμνώνες, τα μεμονωμένα δένδρα, τα λιβάδια, τις λίμνες, τα ρέματα, τα βράχια, τα σπήλαια κλπ., όταν και όπου υπάρχουν οι προϋποθέσεις και υπάρχει μια αντιστοιχία φυσικών στοιχείων και κηποτεχνικών διαμορφώσεων π.χ. το γκαζόν αντιστοιχεί στο λιβάδι, ο βραχόκηπος σε βραχώδεις φυσικές περιοχές κοκ. Η μίμηση αυτή δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα καλύτερα πάρκα στον κόσμο θεωρούνται αυτά που πετυχαίνουν αυτή τη μίμηση. Τα πάρκα της γαλλικής σχολής, με τη σκληρή γεωμετρία και την αυστηρή συμμετρία, μάλλον έχουν απορριφθεί, ενώ τα πάρκα της αγγλικής σχολής, που πετυχαίνουν καλύτερα τη μίμηση της φύσης, έχουν κυριαρχήσει και εξυπηρετούν τη λειτουργία αναψυχής, κατά τον καλύτερο τρόπο.

Το πάρκο, όμως, δεν είναι ένας χώρος παρθένας φύσης. Είναι ένας προσπελάσιμος και επισκέψιμος χώρος από όλα τα κοινωνικά στρώματα και τις ηλικίες του πληθυσμού και γι’ αυτό έχει αντίστοιχη υποδομή για την κίνηση, την παραμονή και τις στοιχειώδεις ανάγκες του. Η υποδομή αυτή δεν θα πρέπει να ανατρέπει και να υποβαθμίζει τα φυσικά στοιχεία, δεν είναι κυρίαρχο στοιχείο του πάρκου, ούτε αυτοσκοπός. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει τελευταία σε όλα τα πάρκα της χώρας με την υιοθέτηση μίας άτοπης εν προκειμένω αντίληψης περί μικτών χρήσεων, την καθιέρωση της καθιστικής αναψυχής (αναψυκτήρια) και της εισπρακτικής αντίληψης των δήμων.

Η αναψυχή στα πάρκα της πόλης είναι το πολύ ολιγόωρη και, πάντως, συχνά επαναλαμβανόμενη. Κατά συνέπεια, το αστικό πράσινο πρέπει να έχει επαρκή έκταση και κατάλληλη διασπορά στον οικιστικό ιστό, ώστε να είναι προσιτό ανά πάσα στιγμή από το σύνολο του πληθυσμού. Σε έναν μικρό οικισμό (π.χ. ένα χωριό) το αστικό πράσινο δεν είναι, ίσως, αναγκαίο. Ο κάτοικος μπορεί να συναντήσει το φυσικό περιβάλλον του δάσους ή, έστω, το ημιφυσικό περιβάλλον του αγρού, αμέσως μετά τα όρια του οικισμού. Όσο μεγαλύτερος ο οικισμός ή ο οικιστικός ιστός μιας μεγάλης πόλης, τόσο μεγαλύτερη έκταση πρασίνου απαιτείται, η οποία πρέπει να έχει και αντίστοιχη διασπορά για να είναι εύκολα επισκέψιμη. Το ποσοστό πρασίνου 2τ.μ ανά κάτοικο στη δομημένη Αθήνα είναι ανεπαρκέστατο. Οι περισσότερες πόλεις της Ευρώπης έχουν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό (Λονδίνο…Παρίσι…) και νέες πόλεις σχεδιάζονται με ποσοστό πράσινου 30 και 35τ.μ. ανά κάτοικο. Το αστικό πράσινο της Αθήνας είναι, βέβαια, δεδομένο σε έκταση και διασπορά, αλλά υπάρχουν κάποιες δυνατότητες βελτιώσεων, που θα δούμε στη συνέχεια.

Τα φυσικά στοιχεία, που μπορεί να απαρτίζουν ένα πάρκο έχουν κατά βάση φυσικούς περιορισμούς:

Δεν είναι εφικτό να εγκαταστήσουμε με επιτυχία είδη φυτών, που προέρχονται από άλλες κλιματικές ζώνες, ακόμα και αν αρδεύουμε, λιπαίνουμε και καταπολεμούμε τα έντομα και τις ασθένειες. Ο βασικός καμβάς των φυτών πρέπει να προέρχεται από τις φυσικές φυτοκοινωνίες και τις βιοκλιματικές ζώνες της ευρύτερης περιοχής. Τα ξενικά είδη πρέπει να έχουν εξακριβωμένη προσαρμογή. Το υδροβόρο γκαζόν δεν πρέπει να έχει μεγάλη συμμετοχή στην περιοχή της Αττικής.

Χωρίς επαρκή ποσότητα ανανεούμενου νερού δεν μπορούμε να συντηρούμε λίμνες και ρυάκια. Μόνο σε πόλεις που διαρρέονται από ποτάμια και ρέματα συνεχούς ροής και ικανής ποσότητας νερού ή εφόσον υπάρχουν μεγάλες καρστικές πηγές μπορεί ο κηποτέχνης να οδηγήσει το νερό στο πάρκο και να κάνει διάφορες υδατικές διαμορφώσεις. Είναι χαρακτηριστική η αποτυχία των λιμνών σε πάρκα της άνυδρης Αττικής και της Νότιας Ελλάδας γενικότερα.

Οι παράλληλες χρήσεις στο αστικό πράσινο, όπως αθλητικές εγκαταστάσεις, πολιτιστικές λειτουργίες κ.α. θα ήταν ιδανικό να συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, εφόσον το αστικό πράσινο είχε ικανή έκταση. Δεδομένης, όμως, της ανεπάρκειας του θα πρέπει να τηρηθεί ως αρχή ότι “κάθε λειτουργία και χρήση, που περιορίζει την έκταση του πρασίνου ή αναιρεί τον προορισμό του δεν είναι επιτρεπτή”. Το πράσινο λειτουργεί αδιάκοπα, προσφέροντας τις υπηρεσίες του στο σύστημα της πόλης, μέρα και νύχτα. Ό, τι μπορεί να λειτουργήσει μέσα στον αστικό ιστό δεν είναι ανάγκη να καταλαμβάνει μόνιμα χώρο πρασίνου (π.χ. μια έκθεση εικαστικών τεχνών). Πολιτιστικά στοιχεία, αρχαιότητες, παραδοσιακά κτίρια και κατασκευές συνδυάζονται κάλλιστα με το στοιχείο του πρασίνου.

 

β. ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

Ο ρόλος του περιαστικού πρασίνου είναι:

Ασύμβατες λειτουργίες στα περιαστικά δάση θα πρέπει να θεωρηθούν: το κυνήγι, οι αγώνες αυτοκινήτων, το μοτοκρός κ.τ.τ. που προκαλούν θορύβους, ανατρέπουν την αναψυχική λειτουργία και παρενοχλούν την πανίδα, καθώς και κάθε εγκατάσταση που καταργεί την κοινοχρησία.

 

 

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

α. ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

α1.Βραχυπρόθεσμα

Μετατροπή όλων των δασυλλίων σε πάρκα. Η μετατροπή αυτή μπορεί να γίνει με τις εξής βασικές παρεμβάσεις:

Αναμόχλευση του εδάφους, προσθήκη – διάστρωση γόνιμου κηπαίου χώματος με παράλληλα έργα βαθμίδωσης και συγκράτησης του εδάφους σε επικλινείς επιφάνειες.

Με γεωτρήσεις στον αστικό χώρο μπορεί να εξασφαλισθούν οι αναγκαίες ποσότητες νερού (όχι καθαρού) αλλά κατάλληλου για τις αρδεύσεις.

Εισαγωγή πλατυφύλλων δένδρων και καλλωπιστικών θάμνων, ανθώνων, αρωματικών φυτών κλπ. Δημιουργία πολυορόφων συστάδων ή, τουλάχιστον, ενός υπορόφου, που θα βελτιώσει την υγεία και την αισθητική του αστικού πρασίνου, αλλά και θα λύσει, εμμέσως, το πρόβλημα της συμπίεσης του εδάφους, που προκαλείται σε όλη την επιφάνεια των δασυλλίων από την ελεύθερη κυκλοφορία των επισκεπτών.

α2.Μακροπρόθεσμα

Απαλλοτριώσεις. Μετατροπή σε χώρους πρασίνου, χώρων ειδικής λειτουργίας που δεν υπάρχει λόγος να παραμένουν στον οικιστικό ιστό (π.χ. στρατόπεδα, νεκροταφεία, αεροδρόμιο Ελληνικού κ.α.).

 

β. ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

β2.Βραχυπρόθεσμα

Μελέτες αντιπυρικής προστασίας κατά ορεινό όγκο. Προληπτικά έργα και μέτρα: συντήρηση δασικού οδικού δικτύου και αντιπυρικών ζωνών, κλαδεύσεις, θαμνεύσεις, καθαρισμοί. Κατασκευή υδατοδεξαμενών, που τροφοδοτούνται από πηγές, συλλεκτήριες λεκάνες, γεωτρήσεις ή βυτιοφόρα οχήματα. Από τις υδατοδεξαμενές που έχουν κατάλληλη διασπορά, με καλά μελετημένο δίκτυο σωληνώσεων, τροφοδοτείται με φυσική ροή (βαρύτητα) ένα πυκνό δίκτυο πυροσβεστικών κρουνών για την πλήρωση των πυροσβεστικών οχημάτων, αλλά και την άμεση κατάσβεση. Δίπλα σε κάθε πυροσβεστικό κρουνό υπάρχει πυροσβεστική φωλιά με εύκαμπτους σωλήνες, και πυροσβεστικού αυλούς, ψεκαστήρες και άλλα εργαλεία για την άμεση επέμβαση. Πυροφυλάκια – παρατηρητήρια και όλα τα κλασικά μέτρα και έργα της αντιπυρικής προστασίας των δασών. Τα υδραυλικά έργα (δεξαμενές – δίκτυο κρουνών) είναι ένα εξαιρετικό, επείγον και δαπανηρό έργο, που δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σε όλα τα δάση με την ίδια ένταση και έκταση. Αξίζει, όμως, να γίνει για τα περιαστικά δάση.

Προτεραιότητα στα καλύτερα εδάφη. Μίξη ειδών. Εισαγωγή πλατυφύλλων, όπου υπάρχουν οι οικολογικές προϋποθέσεις. Χρήση αυτόχθονων ειδών. Επειδή η δυνατότητα εδαφικών βελτιώσεων είναι περιορισμένη, όπως και η δυνατότητα συνεχών αρδεύσεων σε μεγάλες και επικλινείς επιφάνειες, η επιλογή των ειδών και η κατανομή τους στο χώρο είναι κρίσιμο ζήτημα και απαιτεί λεπτομερή οικολογική ανάλυση. Γίνονται πολλά λάθη, όταν τα έργα αυτά γίνονται βιαστικά και όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα τα κατάλληλα είδη φυτών. Τα περιαστικά δάση δεν πρέπει να χάσουν τον φυσικό τους χαρακτήρα. Η φυσική αναγέννηση των δασών είναι πάντα καλύτερη από τις αναδασώσεις. Εδαφικές βελτιώσεις με προσθήκη χώματος μπορεί να γίνουν σε βραχώδη εδάφη μικρών κλίσεων. Το κατάλληλο εδαφικό υλικό δεν είναι πάντα διαθέσιμο. Θα ήταν σκόπιμο το γαιώδες υλικό επιφανειακών στρωμάτων ή αλλουβιακών αποθέσεων (πεδινών περιοχών), που παράγεται από τις θεμελιώσεις κτιρίων και δημοσίων έργων να παρακρατείται και να χρησιμοποιείται στις εργασίες πρασίνου (τράπεζα κηπαίου χώματος). Το έδαφος είναι βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη της βλάστησης που μας λείπει. Οι αναδασωτικές εργασίες πρέπει να συνδυάζονται και με υδρονομικά έργα συγκράτησης των εδαφών.

Παθητική ή ενεργητική αναψυχή;

Η αναψυχή στη φύση προϋποθέτει ένα ευρύτατο φάσμα έργων και περιλαμβάνει ένα, επίσης, ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, που αρχίζει από ένα παγκάκι και φτάνει μέχρι ένα ξενοδοχείο, από έναν απλό περίπατο μέχρι την ελεύθερη πτώση από μια γέφυρα ή την αναρρίχηση σε μια ορθοπλαγιά, από την παρατήρηση ενός πουλιού μέχρι το εκκωφαντικό μοτοκρός ή το λαθροκυνήγι.

Η παθητική αναψυχή απαιτεί ελαφρά, διακριτικά έργα και στοιχειώδεις εξυπηρετήσεις, που δεν αλλοιώνουν ούτε προσωρινά το φυσικό περιβάλλον, δεν αναιρούν τις λειτουργίες του και διατηρούν την κοινοχρησία (περίπατος, τρέξιμο, απόλαυση θέας, ανάπαυση, υπαίθριο γεύμα κλπ).

Η ενεργητική αναψυχή απαιτεί βαρύτερα έργα, μόνιμες και δραστικές επεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον, προκαλεί αναίρεση περιβαλλοντικών αξιών, κυριαρχία των κατασκευών στο τοπίο, αποκλεισμό ορισμένων κοινωνικών στρωμάτων και ηλικιών από την κοινή χρήση (διάπλευση ποταμών, κυνήγι, ψάρεμα, ιππασία, αεροπτερισμός, σκι, ποδηλασία κλπ.).

Η παθητική αναψυχή είναι συνήθως μια κοινωνική προσφορά, που παρέχεται χωρίς μεγάλες δαπάνες και δεν παράγει οικονομικά οφέλη.

Η ενεργητική αναψυχή προϋποθέτει σοβαρές επενδύσεις και μπορεί να παράγει σημαντικά οικονομικά αποτελέσματα σε έναν κύκλο εργασιών και υπηρεσιών. Το περιβαλλοντικό κόστος είναι, επίσης, σημαντικό. Η ενεργητική αναψυχή απαιτεί εκτεταμένες περιοχές και κατάλληλα φυσικά στοιχεία.

Η δασική υπηρεσία υιοθέτησε, μέχρι σήμερα, την παθητική αναψυχή, ενώ έχουν σημαντικά ενεργοποιηθεί οι ιδιωτικοί φορείς στην κατεύθυνση της ενεργητικής αναψυχής.

Τα πολύπαθα περιαστικά δάση της Αττικής, ούτε το μέγεθος, ούτε τα κατάλληλα φυσικά στοιχεία έχουν για να υποδεχθούν ενεργητικές μορφές αναψυχής. Είναι, ωστόσο, και αντικείμενο πολιτικής απόφασης και νομοθετικών ρυθμίσεων η μορφή αναψυχής, που θα υιοθετηθεί, ή ακριβέστερα οι μορφές ενεργητικής αναψυχής, που θα πρέπει να προωθηθούν ή να αποκλεισθούν. (π.χ. ναι στην ιππασία στο Τατόι, όχι στο μοτοκρός).

Κάποιες πολιτιστικές λειτουργίες μπορεί να συνυπάρχουν με την αναψυχή. Αθλητικές εγκαταστάσεις, υπό προϋποθέσεις. Πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν, ότι πολλές μορφές αναψυχής ενέχουν και το στοιχείο της άθλησης.

Ελάχιστα ρέματα, που παρέμειναν ανοιχτά στον οικιστικό ιστό πρέπει να οριοθετηθούν, να διατηρηθούν και να αναβαθμιστούν. Μπορούν να υποδεχθούν σημαντική βλάστηση και λειτουργίες αναψυχής.

Πολύ περισσότερο εκτεταμένο είναι το αντικείμενο των αργούντων λατομείων, που πρέπει να αποκατασταθούν.

 

β2.Μακροπρόθεσμα

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

 

1. Ντάφη Σπ. “Δασοκομία Πόλεων”, Πανεπιστημιακές Σημειώσεις ΑΠΘ

2. Γρίσπος Πάνος “Δασική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος”, Υπ. Γεωργίας Γεν. Δ/νση Δασών, Αυτοτελείς Εκδόσεις, 1973

3. Γιαννακούρου Παν. “Δασική Νομοθεσία”, Εκδ. Αφών Σακουλά, 1988

4. Αραβαντινός Αθ. και Κοσμάκη Π. “Υπαίθριοι χώροι στηνΠόλη”, ΕΜΠ Τμήμα Αρχιτεκτόνων Τομέας ΙΙ

5. Μαργαρόπουλου Παν. “Δάση και Σύνδρομες Φυτοκοινωνίες – Εθνικοί Δρυμοί –Περιαστικά Δάση”, Πρακτικά Συνεδρίου Προστασίας Πανίδας – Χλωρίδας - Βιοτόπων, Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, 1979

6. Κανταρτζή Ν. – Τσαλικίδη Γιάννη “Αρχιτεκτονική Τοπίου και Περιβάλλον”, Εκδ. Παπασωτηρίου, 1981

7. Ταμπάκη Ν. “Κατάλογος Καλλωπιστικών Φυτών Εθνικού Κήπου”, Επιτροπή Δημοσίων Κήπων & Δενροστοιχειών, 1981

8. Συρμαγιά Κ. “Η χλωρίδα του Εθνικού Κήπου”, Εκδ. Χολέβα, 1979

9. Ντούρος Γ. “Ξενικά και Αυτόχθονα Είδη Φυτών στις Αναδασώσεις και την Κηποτεχνία”, Περιοδικό Νέα Οικολογία, Απρ& Μάιος 1995

10. Δ/νση Αναδασώσεων Αττικής “Μελέτη Αναδασώσεων Νοτιοανατολικής Περιοχής Πεντελικού Όρους”, 1995

11. Δήμος Χολαργού “Ανάπλαση Άλσους Χολαργού”, 1997

12. Παπασταύρου Α. Κ. “Κοινωνικός Ρόλος του Αστικού και Περιαστικού Πρασίνου των Δασών”, Επίσ. Επετηρίδα Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, 1993

 επιστροφή στα ενδιαφέροντα άρθρα

επιστροφή στην αρχική σελίδα του Παρατηρητηρίου Ελ. Χώρων